Pages

14/12/2021

ఓడి గెలిచిన మనిషి - మల్లా రెడ్డి

 ఓడి గెలిచిన మనిషి - ఒక స్కీజోఫ్రెనిక్ ఆత్మ కథ 


దీన్ని హైద్రబాద్ బుక్ ట్రస్ట్ ప్రచురించింది. మానసిక అనారోగ్యం నుంచీ కోలుకున్న ఒక వ్యక్తి, వ్యాధితో తన నిరంతర పోరాటం గురించి, మొదట "సూర్య" అనే 'కలంపేరు'తో రెండు పుస్తకాలు  రాసి, ఆ వ్యాధి చుట్టూ ఉన్న స్టిగ్మా, సామాజిక అపోహ ల ని తొలగించడానికి, తన సొంత పేరుతో రాసిన మొదటి (మూడో) పుస్తకం ఇది.   ఈ పుస్తకాన్ని రచయిత ఎంత బాగా రాసారో, అంతే ధీటుగా, ఎంత పెద్ద, నిజ గాధని, సరళంగా, దాని టోన్ ని చాలా సమర్ధవంతంగా  వినిపించేలా  ఎడిట్ చేసి, చాలా బాధ్యతగా, ఆదరంగా ప్రచురించారు.  ఈ ఆదరం రచయిత మీద కాదు. ఈ పుస్తకం చదివి కొంచం అన్నా ప్రయోజనం పొందే బాధితుల / వారి కేర్ గివర్స్ మీద, మనందరి మీదా!   ఇది రాయమని మల్లారెడ్డి గారిని  ప్రోత్సహించి, ప్రచురించినందుకు  HBT వాళ్ళకి నా కృతజ్ఞతలు.  ఎడిటర్ డా.శోభా దేవి గారికి కూడా చాలా గుర్తింపు నిచ్చే పుస్తకం ఇది.  

నాకు ఈ పుస్తకం ఎందుకు అంతగా నచ్చినంటే, తనకు చికిత్స చేసిన డాక్టర్ అంటే, రోగి కి  ఉండే  మానసిక అనుబంధం, గౌరవం, ఆ కనెక్షన్, నాకూ ఉన్నాయి. నేను ఇంకొద్ది రోజుల్లో పేరా ప్లీజియాకు గురవ్వబోతున్నంత పరిస్థితి లో ఉన్నప్పుడు,  నన్నాదుకున్న సర్జన్  డా.విష్ణు ప్రసాద్, నన్ను ఎంతో కష్టం మీద మళ్ళీ రెండు కాళ్ళ మీదా నడిపించిన నా ఫిసియోథెరపిస్ట్ డా.వినోద్ మీదా, నాకున్న కృతజ్ఞతా భావం మర్చిపోలేనిది. వాళ్ళు ఇద్దరూ కేవలం వృత్తి పరంగా ట్రీట్ చేసిన వేలాది పేషెంట్లలో నేను ఎవరో.  కానీ వాళ్ళు నా జీవితంలో నా పట్ల చూపించిన ఆదరణ మర్చిపోలేనిది.  అలా, తనకు కొత్త జీవితం ప్రసాదించిన మానసిక వైద్యుడి పట్లా, ఆయన తదనంతరం, సోదరుడిలా ఆదరిస్తూ వచ్చిన డా.ధర్మేంద్ర పట్లా, మల్లారెడ్డి గారి కృతజ్ఞతా భావన మాటల్లో చెప్పలేనిది. ఈ పుస్తకం అసలు తెలుగు రాని తన డాక్టర్ తో తన భావాలు పంచుకునే సాధనంగా రాసిన ప్రయత్నమే.  అతని  మొదటి పుస్తకం "An Autobiography of a Mentally Challenged Man "(2011) ఆన్లైన్ లో  అందుబాటులో ఉంది. 


సున్నిత మనస్కుడైన ఒకమోతుబరి రైతు కొడుకు, ఎటువంటి హింసనూ చూసి తట్టుకోలేని సౌమ్యుడు మల్లారెడ్డి.   కుటుంబ కలహాల వల్ల, చదువులో వెనకబడడం వల్లా, విపరీతమైన మానసిక ఒత్తిడి కి గురయ్యి, మానసిక వ్యాధి బారిన పడతారు.   ఆయనకు కలిగిన కష్టం, మాటల్లో వర్ణించలేనిది. మానసిక అనారోగ్యం పట్ల అవగాహన లేని రోజుల్లో, కుటుంబ కక్షలూ, హత్యలూ సాధారణమైన రాయలసీమ ప్రాంతాల వ్యక్తి కావడాన,  ఈయన అకారణ భయాలను స్నేహితులూ, బంధువులూ.. అసలు గుర్తించనే లేక పోవడం వల్ల, వ్యాధి ముదిరి,  చదువు, కెరీర్ దిబ్బతింటాయి 

అతని జీవితం లో వచ్చిన ఘోరాతి ఘోరమైన కుదుపులు, కష్టాలు, వర్ణనాతీతమైన బాధ, చాలా అదృష్టవశాత్తూ అతనికి దక్కిన వైద్యమూ.. ఇవన్నీ ఏ విజయగాధకూ తీసిపోవు. కాకులు తరచుగా కనిపిస్తుండడం, శరీరం బలహీనంగా ఉండడం, వ్యాయామం చేయాలనిపించడం, ఆలోచనలు, ఎడతెరిపి లేకుండా, తట్టుకోలేనన్ని ఆలోచనలు, కాకులు తనకేదో చెప్తూన్నట్టు ఊహించుకోవడం, అవి చెప్పినట్టు తను చెయ్యడం, తన ఆలోచనలు ఇతరులు చదివేస్తున్నట్టు భయపడడం, వాటిని అణుచుకునేందుకు ప్రయత్నించడం, ఈ తీవ్ర సంఘర్షణ కారణంగా అలిసిపోవడం- ఇదీ అతని మొట్టమొదటి అనుభవం. మాటల్లో చెప్పలేని అనుభవం. ఇదీ అని చెప్పలేని ఆందోళన, వొత్తిడిని కలిగించే అనుభవం. 


ఇలాంటి రిపీటెడ్ ఎపిసోడ్స్ ఒక చదువుకునే అబ్బాయిని ఎన్ని ఇబ్బందులకు గురి చేస్తాయి ? ఒత్తిడికి కారణాలు అనేకం.  మల్లా రెడ్డి గారి తండ్రి ఒక నిరంకుశ మోతుబరి రైతు. బడికి రమ్మని తండా లోని లంబాడా వారి పిల్లల్ను పిలుచుకు రావడానికి వెళ్ళిన మల్లారెడ్డి కి రియాలిటీ ఎలా ఎదురవుతుందంటే, "మా పిల్లలను బడికి పంపితే, మీ ఇంట్లో ఎనుములను ఎవరు చూస్తారు ? వాటి పేడ ఎత్తేది ఎవరు ? మాకెందుకు బాబూ చదువులు ? మీ నాయన దగ్గర నేను చేసిన అప్పు తీరేదాక, వీనిని మీ ఇంట్లో జీతానికి పెట్టకపోతే, మీ నాయన మమ్మల్ని బ్రతకనిస్తాడా ? ఎందుకొచ్చిన గొడవ ?" అన్న లంబాడా కూలి మల్లారెడ్డి మనసుని చివుక్కుమనిపిస్తాడు.  అలాగే, అప్పు తీర్చని వ్యక్తిని చిన్న బాబు ముందే, రక్తం కారేలా కొట్టిన తండ్రి - పిల్లాడి  మనసులో ముద్రించుకుపోయిన హింస, వ్యవస్థీకృతమైన సామాజిక హింస, అతన్ని కుదిపేసిన సంఘటనల్లో ఒకటి. అలాగే పిచ్చుకల్లాంటి అందమైన ఎవరికీ ఎటువంటి హానీ తలపెట్టని బెల్లెగాళ్ళనే పక్షుల్ని చిన్న పిల్లాడి ముందే ఒకడు కేవలం ఫన్ కోసం తుపాకీ తో కాల్చి చంపడం, కూడా అతన్ని బాగా బెంగపడేలా చేసేస్తాయి.  


1952లో, కడప లో, ఒక ఫేక్షనిస్ట్ వ్యవస్థలో ఉన్న పెద్ద రైతు కుటుంబంలో పుడతాడు. తండ్రికి ఇద్దరు భార్యలు. ఇతను రెండో భార్య కొడుకు. ఇతనంటేనే తండ్రికి ఎక్కువిష్టం అని మిగిలినవాళ్ళ భావన, కుటుంబ కలహాలు. ఇవి ఉన్నప్పటికీ అతని అందరు అక్కచెల్లెళ్ళూ అతన్నెప్పుడూ ప్రేమగానే చూసేవాళ్ళు. మిగిల్న వాళ్ళు పురిగొల్పడం వల్ల, తరవాత  ఇబ్బంది పెట్టిన తమ్ముడు (పెద్ద భార్య కొడుకు) కూడా, అన్న దుస్థితి చూసి చలించిపోయి, అతని మీద కేసు పెట్టినందుకు ఏడిచేస్తాడు. [అయితే ఈ కేసు వల్లనే మల్లారెడ్డి లా చదువుకుని, న్యాయవాది అవుతాడు]    గుర్రం పై తిరిగే తండ్రి, తనని కూడా అప్పుడప్పుడూ తీసికెళ్ళి తమ జమీ నంతా చూపించడం, వగైరాల వల్ల, మల్లా రెడ్డికి గుర్రం అంటే ప్రాణం. కానీ తండ్రి ఎప్పుడూ సొంతానికి గుర్రాన్ని ఎప్పుడూ ఇవ్వలేదు కొడుక్కు.  తండ్రి వెంట గ్రామాలు తిరుగుతున్నప్పుడే,   మొట్ట మొదటి సారి అప్పుడప్పుడే వస్తున్న రైలు నీ, ఎలక్ట్రిక్ బల్బు ని చూస్తాడు.  

అలా సాఫీగా సాగుతున్న జీవితంలో చదువు విషయంలో పెద్దలు తెలిసీ తెలియకుండా తీసుకునే నిర్ణయాలు శాపంగా మారుతాయి.  చిన్నవాడిని ఎందుకనో పెద్ద క్లాసులో బలవంతంగా చేరుస్తారు. వాడు, నేర్చుకోలేక, చదువు అందుకోలేక, మానలేక, ఎదుర్కొన్న వొత్తిడి, తరవాత ఇంగ్లీషు చదవలేక ఎదుర్కొన్న బాధ, ఇవన్నీ కుంగదీసినా ఎలాగో గట్టెక్కి, పెద్ద చదువులకు ఊరొదిలి పోవాల్సి రావడం, పట్నాలలో, నగరాలలో ఎదుర్కొన్న వింత పరిస్థితులు, కొత్త స్నేహాలు, మనుషులు, చూసిన వివిధ దౌర్బల్యాలు, బలాలు, అతన్ని ఆదరించిన స్నేహాలు, మానవత్వం చూపిన మనుషులూ, ఇవన్నీ రచయితకు పేరు పేరునా గుర్తుండడం, చాలా మంది వ్యక్తులతో చాలా రోజులు, ఇంత వ్యాధి లో కూడా నిలుపుకున్న స్నేహం, చాలా ఆశ్చర్యం కలిగిస్తాయి. ఎన్ని గాఢమైన ముద్రలు ఇవి ? మనం చేసే పనులూ, మాటాడే మాటలూ కొందరికి ఎంత గుర్తుంటాయో, వారిని ఎంత ప్రభావితం చేస్తాయో, మనం జీవితం లో ఎంత జాగ్రత్త గా మసులుకోవాలో చెప్తాయి.   


చిన్న వయసులో మల్లారెడ్డి  వాళ్ళింట్లో, గాదెలు (వెదురుతో చేసినవి), ఖర్దనాలు (రాతి గాదెలు) లో పంట దాచుకునేవారు. పాడి ఆవులు ఇంట్లోనే కట్టేసి ఉండేవి. వాటి వల్ల ఈగలు, రొచ్చు తో ఇంటి లోపలి పరిసరాలే అపరిశుభ్రంగా ఉండేవి. కుటుంబసభ్యులు, ముఖ్యంగా పిల్లలూ తరచూ జబ్బు పడుతుండేవారు.  సంతానం ఎక్కువ కావడాన, చిన్న పిల్లల్ని ఎవరో ఒక అవ్వలాంటి పనిమనిషి సాయంతో పెంచేవారు.  ఆవిడే వీళ్ళని ఆదరించి, శుభ్రం చేసి, భోజనం, ఆప్యాయతా పంచి పెట్టేది. మల్లరెడ్డి కుటుంబం పెద్దగా చదువు సంధ్యలు ఉన్న బాక్ గ్రౌండ్ నుండీ రాకపోయినా, అతని అక్క చెల్లెళ్లు చదువుకున్నారు.  మానసిక వైద్యం గురించి అవగాహన లేని తండ్రి, ఎంత ముతక మనిషైనా, డబ్బు పిచ్చి ఉన్న వాడైనా కూడా, బెంగళూరు తీసికెళ్ళి, ఒక ప్రముఖ మానసిక వైద్యుడి దగ్గరే కొడుక్కి వైద్యం ఇప్పించాడే తప్ప, దయ్యాలూ, మంత్రాలూ, తంత్రాలూ, తాయెత్తులూ అంటూ కాలయాపన చెయ్యలేదు. ప్రతి సారీ కోర్సు పూర్తయ్యేదాకా కొడుకు వెంబడే ఉండి వైద్యం చేయిస్తూ, కనిపెట్టుకుని ఉండేవారు. వొంట్లో బాలేని కొడుకుని చదువూ, డాక్టర్ చేద్దామనుకుని, డొనేషన్ కట్టడానికి ముందుకు వచ్చి కూడా, తనకు ఇష్టం లేదని బలవంతపెట్టలేదు. చెట్టంత కొడుకు పిచ్చివాడై దేశం మీద పడి, అపరిశుభ్రంగా, ఆకలి తో, బలహీనతతో, అనారోగ్యంతో పరుగులు పెడుతూంటే, ఆఖర్న ఆత్మహత్యా యత్నం చేసినప్పుడు, వైద్యం ఇప్పించేవాడు.  నయమయిందీ అనుకున్నాక ఉద్యోగానికి విదేశం పంపి, సంబంధం చూసి, అతనికి పెళ్ళి కూడా చేసాడు. 


అయితే అల్జీరియా లో అక్కా బావా చూపించిన ఉద్యోగం చేసేందుకు వెళ్ళిన మల్లారెడ్డి, అక్కడి శీతాకాలంలో, తరగని పొద్దూ, నిరాదరించే చల్లదనం,  ఒంటరితనం వల్ల  డిప్రెషన్ బౌట్ లను మళ్ళీ ఎదుర్కోవడం, మందులను సరిపడా తీసుకుని వెళ్ళకపోవడం వల్ల చికిత్స అందక, మళ్ళీ తీవ్ర బాధలు ఎదుర్కొని, ఇండియా అంటూ తిరిగొస్తే, మరిక వెళ్ళేది లేదని నిర్ణయించుకుంటాడు. అలా పెళ్ళికి వచ్చిన అబ్బాయి, తిరిగి ఉద్యోగానికి విదేశం వెళ్ళనని, ఇక్కడే ఉంటానని భీష్మించుకోవడం తండ్రికి నచ్చదు. అప్పటి నుంచీ తల్లితండ్రులు, అతని భార్య ఉమ మీద అలిగి, కొడుక్కు దూరమవుతారు. ఎందుకంటే ఆ రోజుల్లో విదేశాల్లో ఉద్యోగం అంటే, అప్పట్లో  ఎంతో గొప్ప విషయం.  


పెళ్ళయ్యాక, భార్యకు తన వ్యాధి విషయం చెప్పినా, ఆమె పెద్దగా బాధపడదు. నయమయిందనే అనుకుంటుంది. కానీ మందులు తీసుకోవడంలో నిర్లక్షం, తగ్గింది కదా అని మందులు వేసుకోవడం మానేయడం వగైరాల వల్ల, ఎపిసోడ్ లు తిరగబెట్టేవి. వ్యాధి తీవ్రత, అతన్ని ఉద్యోగం చేసుకోనివ్వలేదు. భార్య ని అనుమానించేలా చేసింది, పిల్లల్ని భార్యే ఎలానో టీచర్ ఉద్యోగం చేసి పెంచుకోవాల్సి వచ్చింది. సిగరెట్ అలవాటు, వ్యాధి ముదరడం వల్ల ఏదీ చెయ్యలేక, (రెండోసారి) ఆత్మహత్యా యత్నం చెయ్యడం, వగైరాలతో అందరినీ, తీవ్రంగా ఇబ్బంది పెట్టినా భార్యా, ఆమె కుటుంబ సభ్యులూ ఎంతో మానవత్వం తో అతన్ని బ్రతికించుకుంటారు. వైద్యం ఇప్పిస్తారు. అండగా నిలుస్తారు.  నిజానికి వ్యాధి విషయం దాచి  పెళ్ళి చేసుకున్నందుకు అతను ఎంతగానో బాధపడతాడు కూడా. కానీ చెపితే అతనికి పిచ్చివాడని ముద్రవేసి పిల్లనివ్వరేమో అని తల్లితండ్రుల బెంగ మరి.  


మొదటి నుండీ అతనికి  వైద్యం చేసిన డాక్టర్ కూడా మల్లారెడ్డిని  సోదరుడిలా చూసుకుంటాడు. సిగరెట్ మానలేని ఈ మనిషిని ఆ దేవుడి లాంటి డాక్టర్ తీవ్రంగా మందలించడంతో చలించి, అతి ప్రయత్నం మీద మాని, షేక్ హాండ్ ఇచ్చేందుకు వెళ్ళీనప్పుడు, ఎంత ప్రేమతో కౌగిలించుకుంటాడో తన పేషెంట్ ను!   బహుశా మానసిక వ్యాధి ఒక మనిషి ని ఎంత  చిత్రవధ  చేస్తుందో ఎన్నో కేసుల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసినందునేమో ఆ డాక్టర్ కి తన పేషెంట్ మీద ఆ ఆదరం.   కానీ అనారోగ్యంతో ఆ డాక్టరు మరణించడం మల్లారెడ్డి గారి జీవితంలో మరో పెద్ద విషాదం. కానీ చికిత్స పట్ల ఆ డాక్టర్ పట్టుదల గుర్తు తెచ్చుకుని, క్రమశిక్షణ తో ఆ కోర్సుల్ని కంటిన్యూ చెయ్యగలుగుతాడు ఆయన. 

ఈ ఆటోబయాగ్రఫీ అంతా పెద్ద రోలర్ కోస్టర్ రైడ్. ఎన్ని జ్ఞాపకాలో, ఎన్ని పాత్రలో. ఎన్ని సాయాలో. మానవత్వం బ్రతికే ఉందని, "ఆశ" ఎప్పటికీ ఉందనీ బుజ్జగింపో.  మానసిక రోగి జీవితం అంతా  ఎంత పెద్ద యుద్ధమో,  ఆదరించే కుటుంబసభ్యులూ, స్నేహితులూ - ఎందరు యోధులో చెప్తుంది. కుటుంబ కలహాలు కూడా ఎంత ఎవాయిడబుల్ చిన్న చిన్న పట్టింపులవల్ల మొదలవుతాయో, వాటి వల్ల మనుషులకెంత నష్టమో కూడా చెప్తారు. 

ఈ పుస్తకం, మొదట రాసిన ఇంగ్లీష్ పుస్తకానికి అనువాదం కాదు. ఆ ఇంగ్లీష్ పుస్తకం రాయడానికి, 15 గంటల ముప్పయి నిముషాలే పట్టింది. దాని తెలుగు అనువాదం కూడా ఈయనే చేసారు. ఈ పుస్తకం తను ట్రీట్ మెంట్ చేయించుకున్న క్లినిక్ లో వస్తూండే పేషెంట్లకు పనికొస్తుందని, అవగాహన కోసం రాసినదే. ఈ పుస్తకాన్ని తన డాక్టర్ గారికి అందిస్తే,  ఆయన ఈ ఆత్మకథ ని చదివి మెచ్చుకుని ఎంతగానో ప్రోత్సహించారు. అయినా కొంత అస్పష్టతను తగ్గించేందుకు ఈ మూడో వెర్షన్ ను మొత్తం తెలుగులో 'తిరగ'రాసారు. 'సూర్య' అనే కలంపేరు వద్దని, సొంతపేరునే వాడమని పబ్లిషర్ సూచిస్తే, ధైర్యంగా సొంత పేరుతో ఈ పుస్తకాన్ని తీసుకొచ్చారు.  ఈ 'రాయడం', తన గుండె మీద బరువుని తగ్గించడమే కాకుండా, తనలాంటి ఘోర యుద్ధం చేసే రోగులకు ధైర్యం ఇస్తుందని నమ్మి ఈ ప్రయత్నం చేసారు. 'మానసిక రోగం మనకి రాదు!' అని గుండె మీద చెయ్యేసుకుని ఇది మన జబ్బు కాదు అని తోసిపారేయొద్దు మనం. 

ఈ డిప్రషన్, ఆత్రుత, ఆందోళన, ఇవన్నీ ఎందరిని ఆత్మ హత్యలకు ప్రేపేపిస్తున్నాయో మనకు తెలుసు.  ఆయా వ్యక్తులకు ఆత్మీయతా, ఆదరణా,  కరువయ్యి ఈ పనులు చేస్తున్నట్టు అనుకుంటాము మనం. కానీ వారిని వేధిస్తున్నమానసిక వ్యాధిని గుర్తించలేము. ఆత్మహత్యా యత్నంలో మనిషి బ్రతికితే కొన్నాళ్ళ కౌన్సిలింగ్ ఇచ్చి వదిలేస్తామేమో. వ్యాధి ని గుర్తించేందుకు ఏమి చెయ్యాలో మనకు తెలీదు. ఇదే హైద్రబాద్ బుక్ ట్రస్ట్,  డాక్టర్ ఆలూరి విజయలక్ష్మి గారు అనువదించిన  "మానసిక వైద్యులు లేని చోట " అంటూ మానసిక వ్యాధుల గురించి ఒక గైడ్ లాంటి చాలా మంచి పుస్తకం ప్రచురించింది.  మిగిలిన ఏ ప్రచురణ సంస్థలు  ఇలాంటి బాధ్యతా యుతమైన పనులు చేస్తాయో నాకు తెలీదు.  





ఇప్పుడు షుగర్, బీపీ ల లాగా, క్లినికల్ డిప్రషన్, పెద్దల్లో 'ఆల్జీమర్స్ డిసీస్' సాధారణం అవుతున్నాయి. నలభై దాటితే డిమెన్షియా వచ్చే అవకాశాలున్నాయి. వీటిల్లో కొన్ని ప్రాణాలు తీసే జబ్బులు. వాటి తీవ్రత మనకు తెలుసా ?  మతిమరుపుతో  రోజురోజుకూ ఆరోగ్యం దిగజారుతూ, బాధపడే వృద్ధుల్ని చూసుకునే కుటుంబ సభ్యులు, స్పెషల్ చిల్డ్రన్ ని కన్న తల్లిదండృలూ అనుభవించే మానసిక ఒత్తిడి మనకు తెలుస్తుందా ?  ఇవన్నీ తప్పకుండా చదివి తెలుసుకోవాల్సిన విషయాలు. 

ఇంత కథ చెప్పేసానని అనుకోవద్దు. "నిజ జీవిత కథ కదా, ఏముంది లే" అనుకోవచ్చు. 'నిజమే' 'కల్పన' కన్న ఎక్కువ ఆశ్చర్యకరం!!  ఈ మనిషి మానసిక దృఢత్వం ఎలా సాధించుకుని, ఎక్కువ తక్కువలు లేకుండా, జీవితం పట్ల కృతజ్ఞతా భావంతో ఎంత పాసిటివ్ గా రాసాడో తెలుసుకోవాలంటే చదవాలి. ఏకబిగిన చదివించి చాలా సంతృప్తి నిచ్చిన పుస్తకం ఇది.  నిజంగానే ఓడి గెలిచిన మనిషి కథ ఇది. 

02/11/2021

India's China War - Neville Maxwell



First published in Pustakam.net :  http://pustakam.net/?p=21903 


ఇప్పటి రోజులకి ఇది చాలా చాలా పాతపుస్తకం.  డోకలాం లో సంఘర్షణ మొదలయినప్పుడు టెలివిజన్ న్యూస్ నిండా ఇండియా చైనా బోర్డర్, దానిలో ఏ సార్వభౌమ రాజ్యాల కోసం మనం ఇలా కొట్టుకు పోతున్నామో విశదంగా బొమ్మలు మేప్ లతో, గాల్వాన్ లోయ లో చైనా ఆక్రమణల గురించి విస్తారంగా  హై డెఫినిషన్ సాటిలైట్ చిత్రాల తో  చూసాము. ఇప్పుడు చైనా, భారత దేశం తన సరిహద్దుల్ని  పటిష్టం చేయదలచుకున్నప్పుడల్లా కన్నెర్ర జేస్తుంటుంది. చైనా టిబెట్ నిండా ఆధునిక సౌకర్యాలతో గ్రామాలకు గ్రామాలనే నిర్మించి మనకు గుబులు రేకెత్తిస్తుంటుంది. అభివృద్ధి ఆశ చూపించి, టిబెటన్లను తన వైపు తిప్పేసుకుంది. ఇవన్నీ వార్తల్లో చదువుతాం. 


సరిహద్దు సంఘర్షణల్లో భాగంగా 16 బిహార్ రెజిమెంట్ ఇరవయి మందిని కోల్పోయినాక, అందులోనూ యువ కల్నల్ సంతోష్ కుమార్ మరణం తరవాత, భారతీయుల్లో కోపం కట్టలు తెంచుకుంది. ప్లాస్టిక్ సామానులమ్మే 'చైనా' బజారులన్నీ 'జనతా బజారు ' లో, 'ఇండియా' బజారులో అయ్యాయి. చైనీస్ బ్యూటీ పార్లర్లూ, మేక్ ఓవర్ చేసుకున్నాయి. చైనీస్ రెస్టారెంట్లు వణికాయి. కానీ మనకు చైనా లేకుండా దీపావళీ, రాఖీ, హోలీ లూ గడవవు, పెన్నులు పాళీలు, మొబైల్ ఫోన్లు, టాబ్లెట్లూ, ఆఖరికి పేరసేటమల్ గోలీలు కూడా చైనా ఉత్పత్తులే . మనదే కాదు. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా వాణిజ్యం, సప్లయి విభాగాల్లో, చవగ్గా ముడి సరుకూ, కీలక వైద్య ఉపకరణాలూ, మందుల ఇండస్ట్రీ లో చైనాది మోనోపోలీ. చైనా ఇప్పుడు ఒక ఎదురు లేని ప్రపంచ శక్తి. 


ఇండియా ముందునుండీ మొత్తుకుంటున్న దాని బెల్లికోస్ ప్రవృత్తి రాను రానూ శృతి మించుతుంది. చైనా విదేశాంగ విధానం ఎలా ఉన్నా, మన లాంటి ఇంకా పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందని దేశానికీ, చైనా కీ పోలికే లేదు. మన విదేశాంగ విధానం, "నెహౄ  మెతక " విధానంగా తీవ్ర అపనిందల పాలయింది. 1961 లో మన ఓటమి - ప్రపంచం దృష్టి లో మనని ఓ బలహీనమైన మామూలు దేశంగానే మిగిల్చింది. అదే యుద్ధం చైనా ని  ఓ బలమైన రాజ్యంగా పైకి తీసుకొచ్చి నిలబెట్టింది.  దేశం లో ప్రతిదానికీ నెహ్రూ మూలంగానే మనం ఓడిపోయామని, మనకో దూకుడు పద్ధతంటూ ఉండాలని వాదన మొదలయింది. దాని పర్యవసానాలు మళ్ళీ చైనా ఇండియా సరిహద్దు వివాదాల్ని కొత్తగా తెరపైకి తీసుకొచ్చాయి. ఈ రెండు దేశాల వాదనల్లో ఏది నిజం, ఎవరి వైపు న్యాయం ఉందో వివరించే ప్రయత్నం చేస్తుంది ఈ పుస్తకం. 


అసలు ఎందుకూ కొరగాని, మనుషులే జీవించని,  గడ్డి కూడా మొలవని విస్తారమైన 'నో మేన్ జోన్ '  అంటే మానవ మాత్రులే ఉండని  ఆ ప్రాంతం గురించి ఇరు దేశాలకూ ఎందుకు ఇంత పట్టుదల ? ఇరు దేశాల రాజకీయ సంబంధాలలో ఇంత నాటకీయమైన అంశం - ఇరవయ్యో శతాబ్దాన్ని ఇలా ఇంత గా ప్రభావితం చెయ్యడం ఏంటి ? అసలేంటి మన సమస్య ? ఆసియా ఖండంలోని ఈ కొత్త రెండు సామ్రాజ్యాలూ, స్నేహంగా కలిసిమెలసి ఉంటారని, ప్రపంచ రాజకీయాలకు శాంతి  సౌభ్రాత్తృత్వాలకి  చిరునామా గా ఉంటారని లోకం అంతా అనుకుంటూండగా హిందీ చీనీ భాయి భాయి కాస్తా ఒకరి గొంతు ఒకరు పట్టుకుని యుద్ధానికి తెగబడడం ఒక ఆశ్చర్యకరమైన పరిణామమే. 


దీని గురించి భారత దేశంలో The Times పత్రిక లో కరెస్పాండెంట్ గా 1959  ఆగస్టు లో న్యూడిల్లీ  చేరిన (Australian) journalist,  Neville Maxwell [నెవిల్ మేక్స్ వెల్] - 1961 లో చైనా భారత యుద్ధానికి దారితీసిన వివిధ నాటకీయ పరిస్థితుల గురించి తన పత్రికకు రాసిన వందలాది వ్యాసాల్ని   క్రోడీకరించి రాసిన పుస్తకం ఇది. అవి లాంగ్జూ [Longju] లో మొదటి సారి భారత, చైనీయ సైన్యాలు ఆయుధాలతో తలబడిన మొదటి సంఘటన జరిగిన రోజులు. ఈ సంఘర్షణ తరవాత  ఇరు రాజ్యాల మధ్యా సరిహద్దు వివాదం ముదిరి, మూడేళ్ళూ చిలికి చిలికి గాలివానై పెద్ద యుద్ధానికి దారితీసింది.   

నిజానికి ఇది రెండు కొత్త రాజ్యాల మధ్య భూభాగం మీద పట్టు కోసం జరిగిన యుద్ధంగా కనిపించినా దీని వెనక 150 ఏళ్ళ హిమాలయాల రాజకీయ, దౌత్య, సైనిక నేపధ్యం ఉంది. రెండు దేశాల్లోనూ ఈ నేపధ్యం మీద గానీ, ఒకరి అభిప్రాయం  గురించి ఇంకొకరికి కనీస ఒప్పుకోలు కూడా లేదు. ఇండియా కి చైనీయుల వాదన అభ్యంతరకరం, అలానే చైనీయులకి భారత దేశపు వాదన ఒకటి అసలు ఉందన్న భావనే లేదు. రచయిత భారతీయ దృక్కోణం గురించి భారత సైన్యపు పలు రికార్డులు, ఫైల్స్ - ఇంకా మన్ కేకర్ (D.R..Mankekar) లాంటి మిలిటరీ రీసెర్చర్ ల  నుంచీ సేకరించిన ఆధారాల ప్రకారం ఒక రూపాన్నిచ్చే ప్రయత్నం చేసారు. అలాగే పెకింగ్ (నేటి బీజింగ్) కఠిన ఆంక్షలు, అధికారిక మౌనం లాంటి ఇబ్బందులని దాటలేక,   చైనీస్ దృక్పధాన్ని గురించి లండన్ లోని స్కూల్ ఆఫ్ ఓరియెంటల్ ఎండ్ ఆఫ్రికన్ స్టడీస్ విభాగం నుంచీ సమాచారం సేకరించారు.   


వందేళ్ళ క్రితం రవి అస్తమించని బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం, హిమాలయాల పైనుండీ భారత దేశం మీదికి రష్యా సామ్రాజ్య వాద దాడుల నుంచీ రక్షించుకోవల్సి  ఉండొచ్చని భావించింది. దాన్ని చెక్ చేయబోయి, ఎగువ హిమాలయాల మీదుగా చైనా సామ్రాజ్యాన్ని ఎదుర్కొంది. అప్పటికి ఆ ప్రాంతం అంతా చిన్న చిన్న ముక్కలుగా, ఏ స్థిర రాజకీయ వాతావరణమూ లేక, నాయకత్వమూ, సంఘీభావమూ లేక, ఎవరన్నా ఆక్రమించేసుకోగల పరిస్థితిలో ఉంది. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో, ఇటు రష్యా, చైనా, బ్రిటీష్ సేనలకి ఈ పనికిమాలిన ప్రాంతం స్ట్రాటజిక్ గా చాలా అవసరంగా ఆక్రమించుకోదగ్గ ప్రాంతంగా  అనిపించింది. 


అటు రష్యా ను ఆపేందుకు ఆఫ్గనిస్తాన్, ప్రస్తుత పాకిస్తాన్ ల మధ్య Captain Henry McMahon ఆధ్వర్యాన నిర్దేశించబడిన  1500 మైళ్ళ పొడవైన  "డ్యూరాండ్ లైన్"  ద్వారా  బ్రిటిష్ వాళ్ళు,  ఆఫ్గన్ ల తో, "మీ జోలికి మేము రాము - మా వైపు మీరూ రాకండి" అని చెప్పేసినట్టయింది.  ఆఫ్గనిస్తాన్ లో గెలిచేది లేదని బాధాకరమైన ఓటమి తరవాత తెలుసుకుంది బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం. ఇదీ ఒక తాత్కాలిక, అస్పష్ట సరిహద్దే,  ఈ డ్యూరాండ్ లైన్ ఇప్పటి పాక్ - 'తాలిబాన్ పాలిత' ఆఫ్గన్ సరిహద్దు వివాదానికి ప్రధాన కారణం. 


అలానే ఇండియా చైనా ల మధ్య తొందరపాటు గా, నిర్లక్షంగా, అస్పష్టంగా సరిహద్దుల్ని గీసి, రెండు రాజ్యాల మధ్యా వివాదానికి కారణమైనదీ బ్రిటీష్ పాలనే.  అదే విధంగా ఏదో విధంగా తన పూర్వానుభవాల దృష్ట్యా . తమని ట్రిక్ చేసేస్తారేమో అని భయపడి, సరిహద్దు సమస్యలని చర్చించేందుకు, ఎప్పటికి ముందుకు రాని, రహస్య దౌత్య విధానాల్నీ పాటించే "చైనా"  సంస్కృతీ ఒక కారణమే. ఒక స్పష్టమైన సరిహద్దును నిర్వచించేందుకు జరిగిన ప్రయత్నాలన్నీ ఆయా కారణాల వల్ల బెడిసి కొట్టడమూ ఒక కారణం. 


మొదటి సిక్ యుద్ధాన్ని 1846 లో గెలిచినప్పటికీ కష్మీర్ లాంటి అప్రాధాన్య ప్రాంతాన్ని పూర్తిగా ఆక్రమించకుండ,  కష్మీర్ ని కేవలం ఉత్తర సరిహద్దుని కాపాడే బఫర్ గా మాత్రమేవాడుకునేందుకు వీలుగా, (నిజంగా ఆక్రమించడం ద్వారా మొదలయ్యే ప్రజా వ్యతిరేకత నీ, ఖర్చునీ వదిలించుకునేందుకు కూడా) అక్కడ జమ్ము రాష్ట్రానికి చెందిన డోగ్రా నాయకుడు గులాబ్ సింగ్ కు అధికారాన్ని  అప్ప జెప్పి, తను ప్రేక్షక పాత్ర పోషించింది బ్రిటిష్ ఎంపైర్. ఇలా, ముస్లింలు అధికంగా ఉండే ప్రాంతానికి (కాశ్మీర్) కు ఒక హిందూ రాజుని కట్టబెట్టడం ద్వారా ఇప్పటికీ ఆరని అగ్ని జ్వాలల్ని మొదలు పెట్టింది. గులాబ్ సింగ్ ని అలా బ్రిటిష్ కనుసన్నల్లోకి తేవడం కూడా ఒక రకంగా బ్రిటిష్ వారి విజయమే. ఎందుకంటే గులాబ్ సింగ్ తక్కువ వీరుడేమీ కాదు. అతను అల్లంత దూరాన ఉన్న  లడాక్ ని జయించుకుని వచ్చిన వాడు. 


లడాక్ పదో శతాబ్దం వరకూ టిబెట్ రాజ్యంలోని భాగమే. ఆ తరవాత అది స్వతంత్రం ప్రకటించుకుంది. 14 వ శతాబ్దంలో ఇస్లామిక్ ముట్టడి లడాక్ ని సమీపించి 16 వ శతాబ్దం వరకూ ఆ ప్రాంతాన్ని అంటిపెట్టుకునుండటం తో అది కూడా ముఘల్ సామ్రాజ్యంలో భాగమైంది.  ముఘల్ పతనం తరవాత కూడా లడకీయులు స్వతంత్రం ప్రకటించుకున్నారు. స్వయానా వారు "బుద్ధు"లు,  [Lhasa] లాసా సాంస్కృతిక సామీప్యం, రాజకీయ అనిశ్చితి, లడక్ ని మళ్ళీ టిబెట్ సాంప్రదాయాల వైపు లాగింది. ఇది పంతొమ్మిదో శతాబ్దం వరకూ సాగింది. అది కాస్తో కూస్తో మానసికంగా టిబెట్ కు 'లొంగిన ప్రాంతం' అయి, 'విధేయంగానే' ఉండేది. టిబెట్ లో దలై లామా మాట ఎలా వేదమో, లడాక్ లో కూడా అదే ఆజ్ఞ అయేది. కానీ అప్పటికి టిబెట్ చైనా అంతర్భాగం. 


1854 లో గులాబ్ సింఘ్ లడాక్ మీదికి దండెత్తి, దాన్ని గెలిచిన తరవాత అతని సేన అక్కడితో ఆగకుండా టిబెట్ మీదకి కూడా యుద్ధానికెళ్ళింది. 1841 కల్లా టిబెట్ సిక్ రాజుల ఆధిపత్యంలోకి వచ్చింది. 'రాకాస్ తల్', 'మానస్ సరోవర్' లాంటి పవిత్ర తటాకాలు కూడా సిక్కుల అదుపులోకి వచ్చాయి. మేలు రకం ఉన్ని ఉత్పత్తులు, విశాలమైన భవ్య హిమాలయాలు అదుపులోకి వచ్చాక కూడా కేవలం ఒక తప్పుడు నిర్ణయం కారణాన సిక్కు సైన్యం భయానక మైన చిక్కుల్లోపడింది. చలికాలం టిబెట్ లోనే గడపడలన్న వారి సైన్యాధికారి తీసుకున్న నిర్ణయం, వారికి ప్రాణాంతకమైంది. సరైన వసతులు లేకుండా 12000 అడుగుల ఎత్తులో, మంచు సముద్రంలో దుర్భర చలి పరిస్తితుల మధ్య ఆ వేలాది సైన్యం తీవ్ర ఇబ్బందులు, తరవాత ఒక్కొక్కరుగా మొత్తం సైన్యమే మృత్యువాత పడింది.  


అప్పటికి, టిబెటన్ లు బలగాల్ని సమీకరించుకుని వచ్చి తిరిగి లడాక్ ను ఆక్రమించుకునే దాకా వచ్చింది.  ఇక ఆ ఓటమి తప్పని పరిస్థితుల్లో సిక్కు సైన్యము, టిబెట్ సైన్యమూ, ఒక ఒప్పందానికి వచ్చాయి. 'ఒకరి రాజ్య అధికారాన్ని ఒకరు గౌరవించుకుంటామని, ఇక పోరు పేరున ఒకరితో ఒకరు తలపడమని' ఆ ఒప్పందం.  దీనిలో ఇరు సైన్యాలూ కూడా సరిహద్దు ఇదీ అని నిర్ణయం ఏదీ తీసుకోలేదు.  టిబెటన్ లూ, డోగ్రా వారూ, తమ తమ పరిధుల్లో తాము ఇరుగు పొరుగు వారమే అయినా ఒకరికొకరం దగ్గర ఎన్నటికీ కామని తెలుసుకున్న సంఘటన అది. రెండు ప్రాంతాల మధ్యా స్పష్టమైన సరిహద్దేదీ లేదు. మధ్య లో ఉన్న "ఎవరూ ఉండని ప్రదేశమూ " ఇతరత్రా బండ గుర్తులూ, ఎవరికి వారు నిర్ణయించుకున్నవే తప్ప పరస్పర అంగీకారంతో తీసుకున్న నిర్ణీత సరిహద్దులు కావు.  ఇక్కడ ఈ గులాబ్ సింగ్ లడక్ ప్రస్థానం,  టిబెట్ యుద్ధాన్ని ఓడిపోవడాన్నీ బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం చాలా జాగ్రత్త గా పరిశీలించి, ఒక వేళ చైనా దండెత్తి (టిబెట్ మీదుగా) వస్తే, గులాబ్ సింగ్ అడ్డుకోకలడని ఆశించి, కష్మీర్ పై అధికారాన్ని అప్పగించింది. 


కానీ తదనంతరం, అమ్రిత్సర్ ఒప్పందం ఒకటి మాటాడి, గులాబ్ సింగ్, [ప్రతీకారంతో శక్తి యుక్తుల్ని సమకూర్చుకుని లడాక్ పై  ఇంకోసారి దాడి చెయ్యకుండా]   బ్రిటీష్ వారి అనుమతి లేకుండా సామ్రాజ్య విస్తరణ  చెయ్యకూడదని అతని చేతుల్ని కట్టి పడేసారు. అదే విధంగా గులాబ్ సింగ్ సైన్యం టిబెటన్ లతో చేసుకున్న ఒప్పందం ఆధారంగా సరిహద్దు వివాదాలన్నిటినీ కూర్చుని చర్చించేసుకుని పరిష్కరించేసుకుందామని చైనా కు కబురు పెట్టారు.  అప్పటికి పెకింగ్ లో బ్రిటీష్ వారి ఆఫీసు లేదు. అసలు చైనీయులని కాంటాక్ట్ చెయ్యడమే గగనం. వారి నుండీ సమాధానం దొరకడమూ దుర్లభమే. కాబట్టి వీళ్ళకి అతికష్టం మీద చైనా నుండీ దొరికిన సమాధానం " లడాక్ సరిహద్దులు పూర్తిగా పరిష్కరించబడినవనీ, వాటిలో అస్పష్టత ఏమీ లేదని - ఇందులో చైనా వచ్చి మాటాడాల్సిందేమీ లేదనినూ.."   దానితో ఏ చర్చా జరగలేదు. చైనా ఉద్దేశ్యంలో తనదైన ప్రాంతమంతా తనదే. ఇంకోరు ఇంకో మాట అనడానికి వీల్లేదంతే. 


పైగా, ఆ తరవాత ఇంకో వివాదమూ తెర మీదికొచ్చింది. అసలు గులాబ్ సింగ్ తో ఒప్పందం చేసుకునే హక్కు టిబెటన్లకి లేదనీ, వారు కేవలం చైనా తరఫున రాయబారానికొచ్చారే  గానీ, సంధి చేసుకునే అధికారం వాళ్ళకి చైనా ప్రభుత్వం ఇవ్వలేదనీ!!!   ఇదంతా మిగిల్చిన గందరగోళం మధ్య, ఇండియా, చైనాలు అసంబద్ధమైన, అస్పష్టమైన సరిహద్దు కారణంగా, ఇప్పటికీ యుద్ధ వాతావరణంలోనే ఉన్నారు. దానికి తోడు, ముందుచూపు లేని నాయకత్వం, లౌక్యం లేని దుష్ప్రచారం, అగ్నికి ఆజ్యం పోస్తూనే ఉన్నాయి.   


గులాబ్ సింఘ్ ఇంకో స్పష్టమైన విజయం అందుకోకుండా ఆపిన బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం, కేవలం దౌత్యంతో, సరైన సరిహద్దుని నిర్ణయించడం ద్వారా చైనా ను బౌండరీ కవతలే ఉంచేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలూ బెడిసి కొట్టాయి.  సరిహద్దు నిర్ణయించేందుకు గాను, పాంగోంగ్ లేక్ నుండీ కారకోరం శ్రేణి వరకూ ఉన్న ప్రాంతాన్నంతటినీ, సర్వే ఆఫ్ ఇండియా కు చెందిన అధికారి WH Johnson పర్యేవేక్షించారు. ఈయన 1865 లో ఖోటాన్ ని సందర్సించి, అక్కడి నుండీ అక్సాయ్ చిన్ (Aksai chin -  desert of white stones) వరకూ నడిచి,  సర్వే చేసారు. సముద్ర మట్టానికి 17000 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్న ఈ ఆక్సాయ్ చిన్ లో గడ్డి కూడా మొలవదు. ఎవరూ నివసించరు. కారకోరం పర్వత శ్రేణికీ, కుయెన్-లున్ శ్రేణికీ మధ్య ఉన్న ఈ ప్రాంతం రెండు దేశాల మధ్యా అతి పెద్ద వివాదానికి దారి తీసింది. దీన్ని భారత దేశపు మేప్ లో చూపించడం చైనా కు తీవ్ర అభ్యంతరకరం.  ఈ విషయం పై బ్రిటీష్ అధికారులే భిన్న అభిప్రాయాలతో కొట్టుకున్నారు. ఇవి దౌత్యపరంగా చైనా కు అనుకూలాంశాలు.  

ఈ లోగా చైనా లో తలెత్తిన తిరుగుబాట్లూ, విప్లవాలూ చైనా ని మరింత కఠినంగా మార్చేసాయి. ఈలోగా రష్యా కూడా ఈ ప్రాంతంపై, చైనా తాలూకూ వీక్ లింక్స్ మీదా దృష్టి పెడుతుందేమో అన్న  భయాలు  కూడా బ్రిటిష్ విధానాల్ని ప్రభావితం చేసాయి. 1873 లో బ్రిటన్ ఆశించినవిధాన , కారకోరం నుండీ చాంగ్చె-హ్నొ లోయ దాకా ఒక లైన్ లో సరిహద్దు సరిగ్గా నిర్దేశిస్తూ లండన్ లో ఓ మేప్ సిద్ధం కూడా అయింది.  కానీ అసంఖ్యాక యుద్ధాల్లో మునిగిన జార్ ప్రభుత్వం బ్రిటిష్ దాడిని ఊహిస్తూ, రష్యా, చైనా, భారత సరిహద్దుల్లో చేపట్టిన కొన్ని చర్యలు బ్రిటన్ ను తొందరపాటు దిశగా నెట్టాయి. 

1889 లో లార్డ్ లాండ్స్డౌన్ అన్న మాట ఇది. 

The country between Karakoram and Kuen Lun Ranges is, I understand, of no value, very inaccessible, and not likely to be coveted by Russia.  We might, I should think, encourage the Chinese to take it, if they showed any inclination to do so.  This would be better than leaving a no-man's land between our frontier and that of China.  Moreover, the stronger we can make China at this point, and the more we can induce her to hold her own over the whole Kashgar-Yarkand Region, the more useful will she be to us as an obstacle to Russian advance along this line. 

1860 చర్చల్లో (& in Treaty of Aigum, 1858, Peking 1860)  రష్యా కు కొంత మధ్య ఏషియా లో భూభాగాన్ని కోల్పోవాల్సి వచ్చిన చైనా, ఆ తరవాత చర్చలన్న మాట కే వణికిపోవడం ప్రారంభించింది.  ప్రత్యర్ధులు తనని బలహీనంగా చేసి ఎలాగోలా తమ ప్రాంతాల్ని కొట్టేస్తారేమో అని దాదాపు అన్ని దేశాలతోనూ వివాద పరిష్కారం కోసం ప్రయత్నించకుండా పారిపోతూండడం, అడ్డదిడ్డమైన వాదనలు చెయ్యడం ద్వారా వివాదాలు పెచ్చరిల్లడానికి కారణం అయింది చైనా.  మొత్తానికి రష్యా, బ్రిటన్ లు కన్నేసిన తన దక్షిణ సరిహద్దుని రక్షించుకునేందుకు 1880 లలో నడుం బిగించింది చైనా.  వాళ్ళతో 1890 లో మాటాడ్డానికి వెళ్ళిన అధికారితో తమ సరిహద్దు కారకోరం నుంచీ ఇండస్,  టారిం బేసిన్  ల వాటర్ షెడ్ ప్రాంతాల వరకూ అని మౌఖికంగా చెప్పింది. 

అదే విధంగా 1892 లో కారకోరం నుంచీ తను నిర్దేసించిన భాగం వరకూ భౌతికమైన గోడని సరిహద్దు గా నిర్మించింది. దీన్ని బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం స్వాగతించింది. ఇక్కడ చైనా నిర్దేశ ప్రాంతం నుండీ 'నో మేన్ జోన్' లోకి చొచ్చుకొచ్చినా అది పనికిరాని ప్రదేశమంటూ పట్టించుకోలేదు. అలా కారకోరం పాస్, రెండు దేశాలూ ఒప్పుకున్న సరిహద్దు అయింది. కానీ ఈ సరిహద్దు వంకరటింకరగా ఉండడం మళ్ళీ వివాదాస్పదమైంది. దానితో చైనా తరఫున ఒక అధికారి పరిశీలనకు పంపబడ్డాడు. ఆయన కాస్తా 'కారకాష్' నది నుండీ 'హాజి లంగర్' (WH Johnson  ఆక్ సాయి చిన్ దర్సించినపుడు అప్పటి ఖాటోన్ రాజు హజి హబీబుల్లా ఖాన్ పేరున నిర్మించిన సత్రం)  దాక వెళ్ళి అక్కడినుంచీ ఆక్సాయ్ చిన్ వైపు తిరిగి అక్కడినించీ 'లింగ్జీ తాంగ్' - అలా ఇంకా ముందుకు చాంగ్ చెన్మో నది దాకా వెళ్ళొచ్చి అదంతా తమదే అన్నాడు. 


అలా 1890 ల కల్లా, కారకోరం శ్రేణి నుంచీ- చాంగ్ చెన్మో నది వరకూ, ఇంకా ఆక్సాయ్ చిన్ ప్రాంతమూ తమదేనని చైనా వాదన వినిపించడం మొదలయింది.   అలా ఆక్సాయ్ చిన్ తమదంటే తమదని బ్రిటన్, చైనాలు కొట్టుకోవడం మొదలయింది. మొత్తానికి బ్రిటీష్ పెద్దమనుషులే సగం సగం రొట్టె పంచుకున్నట్టు, 'అక్సాయ్ చిన్' కొంత భాగం బ్రిటిష్ ఇండియాలోనూ, కొంత భాగం చైనా లోనూ ఉండేట్టు సర్దుబాటు చెయ్యబోయారు. సాధారణంగా ఒప్పందాలలో / చర్చల్లో పాల్గోవడం చైనాకి అలవాటు పోయింది కాబట్టి, ఈ సర్దుబాటు కి చైనా ఒప్పుకోలేదు. ఇలా వివిధ కాలాల్లో, ఒకదాని వెంట ఒకటి జరిగిన పరిణామాలు చైనా ప్రతీ ప్రాంతమూ తనదే అని చెప్పుకునేందుకు (కాదని చెప్పే స్పష్టమైన ఒప్పందం ఏదీ రాతపూర్వకంగా లేదు కాబట్టి) సాధ్యం అయింది. 

ఇలా లండన్ లో సాధికారక పత్రాలు, మేప్ లూ, వివిధ దశల్లో చర్చల్లో పాల్గొన్న అధికారులూ, వ్యంగ్య భాషణలూ, అంతర్గత నోట్ లూ సమగ్రంగా పరిశీలించడమే కాకుండా, భారత్ దేశాన్ని బ్రిటీష్ పాలకులు వీడాక,  ఈ పుస్తక రచయిత ,  భారతీయ సైనిక అధికారులతోనూ, రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ఆధీనంలోనూ ఉన్న పత్రాలను కూడా పరిశీలించి నేపధ్యాన్ని సృష్టించాడు. ఈ పుస్తకం లో  ఇంకో చాప్టర్ పూర్తిగా పెకింగ్ దృక్కోణం లోంచీ, ఈ వివాదం గురించి చైనా అనుకోలు, పట్టుదలా ల గురించి కూడా రాసాడు.  పైగా స్వాతంత్రం వచ్చాక టిబెట్ అంతర్గత వ్యవహారమైన దలైలామా విషయంలో భారత్ సాయం చెయ్యడం - చైనా అస్సలు క్షమించలేకపోయింది. 

మామూలుగా అలోచిస్తే, మన ప్రభుత్వం మీద తిరగబడిన వ్యక్తి ని వేరే దేశం ఆదుకుంటే, మనిద్దరి మధ్యా స్నేహ బంధం నిలుస్తుందని ఎలా ఆశిస్తాం ? అదే జరిగింది.  ఈ పుస్తకం ఇలా Shimla లో జరిగిన మొదటి - ఆఖరి చర్చలూ,  ఒప్పందం, McMahon Line తో కలిపి,  ఒక్కటి కూడా వదలకుండా, అప్పటి సంగతులని రికార్డ్ చేసి - ఇండియా చైనా ల దౌత్య / యుద్ధ పోరాట నేపధ్యాల్ని స్పష్టంగా చెప్తుంది. ఈ పుస్తకం ఎంత పాప్యులరో అంత అన్ పాపులర్ కూడా. దీన్ని భారత దేశాన్ని (For being extremely critical about Indian failure in this war)  గుడ్డిగా విమర్శించిన పుస్తకం గా అభివర్ణిస్తారు కొందరు. [దీనికి వ్యతిరేకంగా China's India War కూడా వచ్చింది]  కానీ దీనిలో సాధికారిక సమాచారం ఒక జర్నలిస్ట్ కోణంలో రిఫరెన్సుల ఆధారంగా ఉండడం వల్ల 'అసలు నేపధ్యం' తెలుసుకునేందుకు  చాలా ఉపయోగకరమైన పుస్తకం అని చెప్పొచ్చు. 

పుస్తకం లో నచ్చిన వాక్యాలు చాలా చాలా ఉన్నాయి. ఇవి మచ్చుకు:

 

"You listen too much to the soldiers. you should never trust experts. If you believe the doctors, nothing is wholesome.  If you believe i n theologians, nothing is innocent ; if you believe the soldiers, nothing is safe'  - London's advice to Governor General of India (Context : apprehensions about Russian occupation from Northern tip of India)

...................


Now, it is a question of fact whether this village or that village or this little strip of territory is on their side or on our side.  Normally wherever these are relatively petty disputes, well, it does seem rather absurd for two great countries.. immediately rush to each other's throats to decide whether two miles of territory are on this side or on that side, and especially two miles of territory in the high mountains, where nobody lives. 

But where national prestige and dignity is involved, it is not the two miles of territory it is  the nations dignity and self respect that becomes involved. and therefore this happens 

- Jawaharlal Nehru, Lok Sabha, Sep 4, 1959

......................

Today's reality : 

If the Chinese were ever to be driven off the Aksai Chin plateau, it could only be after they had been defeated militarily elsewhere.  But the overall superiority in numbers of the Chinese Army and their advantages in movement on the Tibetan Plateau make it likely that the Indians can never hope to mount a successful offensive action anywhere on the northern borders - so long as China's central power is unbroken. 

----------------

The Chinese, for their part, showed no interest in improving relations with India. Chinese maps continue to ignore the McMahon Line and show the eastern boundary with India running along the edge of the Brahmaputra Valley, just as India's maintained the claim to Aksai Chin ; presumably however, Peking's long-standing offer to negotiate a boundary settlement on the basis of the status quo when India is ready to do so still stands.  But thus to go back to the beginning would mean India's tacit admission of error, and recantation of the deeply cherished belief that in 1962 she was innocent victim of unprovoked Chinese aggression. That will not be easy. 

(Obviously, Indians refused to agree with this book  ఈ వివాదాస్పద రచయిత మాత్రం 2014 లో  నెహ్రూనే యుద్ధానికి పిలుపునిచ్చాడనీ, చైనా కాదనీ, ప్రకటించాడు.   )

---------------

నేను ఈ పుస్తకం చదువుతుండగా, హిందూ లో 'Fifty Years Ago ' శీర్షికన ఈ పుస్తకం గురించి నాలుగు ముక్కలు.  [ఎంత వ్యతిరేకత !!] 


........................


ఈ పుస్తకానికి / విషయానికీ వ్యతిరేకంగా భారత దేశాన్ని పూర్తిగా సమర్ధిస్తూ 2018 లో వచ్చిన పుస్తకం.


***

25/10/2021

Widows of Vidarbha, Making of Shadows - Kota Neelima


Widows of Vidarbha, Making of Shadows - Kota Neelima


2001 నుండీ 2014 వరకూ మహరాష్ట్ర లో ని విదర్భ ప్రాంతం లో చోటు చేసుకున్న కొన్ని రైతు ఆత్మహత్యలని పరిశోధిస్తూ 'కోట నీలిమ' రాసిన పుస్తకం ఇది.  'పి సాయినాథ్'  రాసిన  'Everyone likes a good drought" తరవాత వ్యవసాయం, ప్రభుత్వ విధానాలు, రెడ్ టేప్, గ్రామాలు, రైతుల గురించి నేను చదివిన పుస్తకం ఇదే.   

కరువు, తీవ్రంగా కొన్ని జీవితాల్ని ప్రభావితం చేస్తుంది. కరువు కొన్ని ఉసురుల్ని తీస్తుంది. పదే పదే పునరావృతమవుతుండే కరువు, వర్షాభావ పరిస్థితులు, తీసుకున్న ఋణాలు తీర్చలేక పోవడం, కొండల్లా పెరిగిపోతుండే అప్పులు, ముంచెత్తేసే డిప్రెషన్, నిస్సహాయత - వీటన్నిటిలో మహారాష్ట్ర విదర్భ ప్రాంతపు రైతులు చాలా అగచాట్లు పడ్డారు. ఎన్నో రైతు ఆత్మహత్యలు చోటు చేసుకున్నాయి. ఈ ఆత్మహత్యలు, దేశము, ప్రభుత్వమూ, మన బాంకింగ్ వ్యవస్థా, రైతు రుణ మాఫీ పథకాల డొల్లతనాన్నీ పెద్ద ప్రశ్నల ఊబిలోకి నెట్టేసాయి. 

ఈ పుస్తకం వాటిని ఒకసారి తరచి చూసే ప్రయత్నం చేస్తుంది. కేవలం 2001 నుండీ 2014 వరకూ విదర్భ లో ఆయా ప్రాంతాల్లో చోటు చేసుకున్న 18 ఆత్మహత్యల్నే దీనిలో చర్చించారు. అంటే బాధిత కుటుంబాలు 18. ఆయా రైతుల విధవలు - 26 నుండీ 63 ఏళ్ళ వయసు మధ్య లో ఉన్న మహిళలు ఎదుర్కోవాల్సొచ్చిన కఠిన పరిస్థితులు, ప్రభుత్వ పరిహారం కోసం ఎదుర్కోవలసిన ప్రశ్నలు, నిరూపించాల్సిన నిజాలు, నింపాల్సి వచ్చిన ఫారాలు, వాటిలో నిజ నిర్ధారణ కోసం ఎదుర్కొన్న్న అసందర్భ ప్రశ్నలు, అన్నీ.  

రైతు ఆత్మ హత్య చోటు చేసుకున్నాక, ఈ విధవలు ఒక శూన్యమైన భవిషత్తులోకి ఎలా ప్రవేశించారు ? వాళ్ళకి దొరికిన పరిహారం ఎంత ? ఎలా ఆ పరిహారం దొరికింది ? వీళ్ళ పిల్లలు ఏ కష్టాలు ఎదుర్కొన్నారు ? చదువు కట్టిపెట్టి బాల్యంలోనే రైతు కూలీలుగా మారిన వారెందరు ? వీరిలో చదువుకున్న భార్యలూ, చదువు లేనివారు, పరిహారం కోసం , కుటుంబ పోషణ కోసం, వీళ్ళు ఇప్పటికీ చేస్తున్న యుద్ధం ఏమిటి ? పురుషుల కన్నా ఈ కఠిన వ్యవసాయ ఆధారిత ఆదాయాల్ని, ఆర్ధిక వ్యవస్థల్నీ ఎలా సంభాళిస్తూ వస్తున్నారు అనేదే ఈ పుస్తకం చర్చించిన విషయం. 

ఆర్ధిక వేత్తలు డీ. నరసింహా రెడ్డి, శ్రీజిత్ మిశ్ర లు,  1980 ల నుంచీ మనం వ్యవసాయ రంగాన్ని పూర్తిగా నిర్లక్షం చేయడం వల్లనే  ఈ రైతు ఆత్మహత్యలు చోటు చేసుకుంటున్నాయని వాదిస్తారు. మొదట ఈ సమస్య ఎలా మొదలైందీ అని తెలుసుకోవాలంటే మన దేశపు వ్యవసాయ రంగంలో పలు దఫాలుగా చోటు చేసుకున్న మార్పుల్ని గమనించాలి. 

మొదటి దశ లో 1950, నుండీ 60 ల మధ్య లో భూ సంస్కరణలు, నీటి పారుదల, వ్యవసాయ రుణాల మీద దృష్టి కేంద్రీకరించాం. కానీ ఈ పనుల్లో ఏకీకృత విధానం లేదా సమానత లాంటిదేదీ సాధించలేదు.  రెండో దశ లో హరిత విప్లవం చోటు చేసుకున్నా, పంపిణీ, ఆర్ధిక, సామాజిక ప్రగతీ రంగం మీదికి రానీకుండానే ఉండిపొయింది. ఎక్కువ దిగుబడి మాత్రమే వ్యవసాయం సాధించిన విజయానికి ప్రాతిపదికగా చూడబడింది. దాని వెనకున్న సాధక బాధకాలు ఎవరూ పట్టించుకోనేలేదు.  ఆఖరి దశలో గ్లోబలైసేషన్, సరళీకృత విధానాలూ, అసమానతలను ఎక్కువ చేసాయే తప్ప, తగ్గించలేదు. సరిగ్గా ఈ సమయంలోనే ప్రభుత్వ విధానాలు వర్షాలు సమృద్ది గా కురిసే ప్రాంతాలలో కూడా వ్యవసాయాన్ని ఓ కష్టమైన రంగంగా మార్చేసాయి. దానికి తోడు ఈ రంగంలో ప్రైవేటు పెట్టుబడులు లేవు. ప్రభుత్వం కూడా వ్యవసాయానికి ఊతమిచ్చే ప్రాజెక్టులు ఏవీ కట్టలేదు. అడుగంటిన భూగర్భ జలం, కురియని వానలు, చేతికి రాని పంటా - పెరిగిపోతున్న రుణ భారం, ముఖ్యంగా ప్రైవేటు రుణాలు,  ఈ ఉచ్చు లోంచీ బయటపడేందుకు చావొక్కటే మార్గంగా  మిగిలింది బీద రైతుకు. 


విదర్భ లో ఈ స్టడీ చెయ్యడానికి కారణం : ఆత్మహత్యల నిష్పత్తి, ఈ ప్రాంతం వర్షాభావ ప్రదేశం కావడం, చిన్న, సన్నకారు రైతులకు సరైన సదుపాయాలు కలగజేయకపోవడం, రాజకీయ నిర్లిప్తత. ఈ రాజకీయాలు, రైతు శవాలను, ఆధారంగా చేసుకుని పరస్పర నిందారోపణలకీ, నాయకత్వాల్ని మార్చుకునేందుకూ పనికొచ్చాయే తప్ప, రైతుల తరఫున ఆలోచించడానికి సరిపోలేదు. రైతు రుణ మాఫీల్ని ప్రభుత్వ బాంకులు చాలా హీనంగా చూసాయి. అంతకు ముందే తీర్చని పంట రుణం ఉన్న రైతు ప్రభుత్వ బాంకు ని సంప్రదించే వీలు లేకపోయింది. ఎలాగూ మాఫీ అవుతుందని రైతులు రుణాలు చెల్లించడం లేదని సాక్షాత్తూ SBI (Arundhati Bhattacharya) ఆరోపించింది. ఒక పంట పోయాక, ఇంకో పంట వేసేందుకు బయటి అధిక వడ్డీలకు రుణాలిచ్చే ప్రైవేటు వ్యక్తులను ఆశ్రయించాల్సి వచ్చింది. అది ఒక పెద్ద ఊబి. 


చివరికి రాజకీయంగా, సామాజికంగా ఓడిపోయిన ఈ పద్ధెనిమిది రైతు కుటుంబాలూ, కుటుంబ పెద్దని కోల్పోయాయి. కొందరు అంతవరకూ బానే ఉండి, భార్యలకూ, తల్లిదండృలకూ, పిల్లలకూ అనుమానం రాకుండా గడిపి, ఏ పొలానికో వెళ్ళి ఏ  పురుగుమందో తాగే వారు. కొందరు ఇంటి దూలానికే ఉరి వేసుకున్నారు.  మొదట ఈ ఘోరాన్ని అర్ధం చేసుకునేందుకు, ఈ వార్త ని స్వీకరించేందుకే రైతు భార్యలకు చాలా కష్టమైంది.  అంతవరకూ జీవితంలో దన్ను గా ఉన్న్న వ్యక్తి ఇలా నిస్సహాయ స్థితిలో మరణించడం, దాన్ని ఆపేందుకు తాను పనికిరాలేకపోవడం / ఆ కష్టాన్ని నేను వినలేకపోయానా, అతనికి ధరియాన్నివ్వలేకపోయానా అనే ఆ గిల్ట్ నుండీ బయటపడడం ఓ భయానక స్మృతి.   కొందరికైతే వాళ్ళ కుటుంబాలకిన్ని కష్టాలున్నాయనే తెలీదు.  రేపటిని ఎలా ఎదుర్కోవాలో, చేతిలో చిల్లిగవ్వ లేకుండా పిల్లల్నెలా సాకాలో, ఎక్కడ పని వెతుక్కోవాలో, కూలబోతున్న తమ మట్టి ఇళ్ళను ఎలా రక్షించుకోవాలో తెలీనే తెలీదు. 


నిబంధనల ప్రకారం, పరిహారం కోసం జరిపే విచారణ లో ఆయారైతులు నిజంగా అప్పుల పాలై, ఏ మతిభ్రమణమూ లేకుండా, (డిప్రషన్ లాంటి వ్యాధులు ఏవీ లేవని) కేవలం ఆర్ధిక ఇబ్బందుల వల్లనే చనిపోయారని నిరూపించుకోవాలి.  ఈ స్టడీ ఆయా జిల్లాలలో ఆయా గ్రామాలలో జరిగిన అన్ని ఆయా విచారణ నోట్స్ లనూ క్షుణ్ణంగా పరిశీలించింది. దాదాపు 43 ప్రశ్నలున్న ప్రశ్నావళి ని.. రైతు పేరు, వయసు, చిరునామా, ఎక్కడ, ఏరోజు చనిపోయారో, ఆ వివరాలు, మృతి కి కారణాలు, పోస్ట్ మార్టం లో తెలిసిన వివరాలు, రైతుకున్న పొలం వివరాలు, పంట ఎంత కాసేదో, ఆ వివరాలు, మిగిలిన కుటుంబ సభ్యుల పొలాల వివరాలు (సాధారణంగా ఏ పొలాలన్న, తండ్రి, తమ్ముళ్ళ పొలాలనానుకుని ఉండటం లాంటి వాటి వల్ల), చనిపోయిన రైతు మానసిక, సామాజిక పరిస్థితి వగైరా వివరాలు. ఇవన్నీ నిరక్షరాస్యురాలైన భార్య నింపాలి. 

వచ్చిన నష్టపరిహారం లక్ష రూపాయల్లో 75% పిల్లల పేర ఫిక్స్డ్ డిపాసిట్ వేసి, ఏ పాతిక వేలో భార్య చేతికి ఇచ్చేవారు. ఇందులో ఈ డబ్బు రైతు కుటుంబానికే అల్టిమేట్ గా ఉపయోగపడాలని సదుద్దేశ్యమే ఉన్నా ఆ చేతికొచ్చిన పాతికవేలూ ఏ రుణ దాత కో వెళ్ళిపోయి, పరిస్థితి మొదటికే వచ్చేది. 


స్టడీ జరిగిన కాలం లో మొత్తం 2014 నుండీ 2017 వరకూ పలు దఫాలుగా ఆయా కుటుంబాలను కలవడం వల్ల వయసులో పిల్లల ఎదుగుదల తప్ప వారి ఆర్ధిక సామాజిక పరిస్థితుల్లో పెద్ద మార్పు రాకపోవడం గమనించారు. ఇన్నేళ్ళలోనూ కొన్ని మార్పులు అంటే పత్తి లాంటి ఉత్పత్తుల కనీస మద్దతు ధర పెరగడం, మహిళలు వ్యవసాయం చేయడం/కూలీలు గా దినసరి వేతనానికి పనిచేయడం,  వారి పిల్లలు ఇన్ని కష్టాలకు కారణమైన వ్యవసాయాన్ని ఓ ఉపాధి మార్గంగా ఎంచుకోకుండా ఉండేందుకే ప్రయత్నం చేస్తామనడం లాంటివి జరిగాయి. ఆడపిల్లల పెళ్ళిళ్ళకి పరిహారం సొమ్ముని ఉపయోగించుకున్న తల్లులూ ఉన్నారు. కొందరికి ఈ ప్రభుత్వ మాఫీల సంగతీ, పరిహారాలని ఎలా క్లెయిం చేయాలో తెలీనే తెలీదు. 


వీళ్ళలో 12 వ తరగతి వరకూ చదువుకున్న మహిళలు కేవలం నలుగురే. చదువు లేని వాళ్ళు ప్రతి చిన్నదానికీ ఇతరులపై ఆధారపడాల్సొచ్చింది. భర్తలు వదిలి వెళ్ళిన చిన్న చిన్న కమతాల్నీ, పొలాల్నీ సాగు చెయ్యడం తప్ప వీరికింకో దిక్కు లేదు. అయితే అప్పటి దాకా ఇంటికి వచ్చిన అతిధికి టీ ఇచ్చే స్వతంత్రం అన్నా లేని కోడళ్ళు,  భర్త చనిపోయాక తప్పనిసరి గా అధికారాన్నిలాకోవాల్సొచ్చింది.  అది వాళ్ళ బాధ్యత. 

ఈ కుటుంబాలలో 52 మంది పిల్లలున్నారు. వీళ్ళలో పెద్దవాడు ఒక్కడు పీ.జీ చదువుతున్నాడు. చిన్నవాడు 4 వ తరగతి. కొందరికి వాళ్ళ నాన్న గుర్తే లేడు. కొన్ని కుటుంబాలకి ఆయా రైతుల జ్ఞాపకాలేవీ మిగల్లేదు. ఎప్పటివో ఒకటీ అరా ఫోటోలే తప్ప.  కొందరు పిల్లలు తండ్రి ఆదరణ, దన్ను కోల్పోయి, అనాధలయిపోయారు. మానసికంగా వారికి తగిలిన దెబ్బ చిన్నది కాదు. 

తల్లే వారికిప్పుడు తల్లీ తండ్రీ. కొందరు పిల్లలు బలవంతాన పెద్దయిపోయి బాధ్యతలు పంచుకోవాల్సొచ్చింది. వీళ్ళలో కేవలం ఇద్దరు ఆడపిల్లలు మాత్రం గ్రాడ్యుఏషన్ చెయ్యడానికి ఎంపికయ్యారు. ప్రభుత్వ పథకాలు వాళ్ళకి 18 ఏళ్ళ దాకానే చదువు ఖర్చు కి పనికొస్తాయి. ఆ పై చదువుకోవాలంటే వారికింక సొంత ఖర్చే. అది భరించగలే బాక్ గ్రౌండ్ ఉండదు. వారి నెల ఆదాయం కనీసం పది వేల రూపాయలన్నా ఉండదు. దీనిలోనే అన్ని ఖర్చులూ గడవాలి. మధ్య లో వచ్చే అత్యవసర ఖర్చులకు, వైద్య ఖర్చులకూ మళ్ళీ వెతుక్కోవల్సిందే. 


చాలా ప్రభుత్వ పథకాలు, రుణ మాఫీ స్కీములూ కొన్ని కేటగెరీలకే వర్తిస్తూ, నిజమైన లబ్దిదారులకు చేరక ఫెయిల్ అవుతున్నాయి. రాజకీయంగా శక్తి వంతమైన నినాదాలు గా మాత్రమే మిగిలిన , రైతు సంక్షేమ  పథకాల ప్రకారం ఈ పద్ధెనిమిది కుటుంబాలలో దేనికీ రుణ మాఫీ లభించలేదు. ప్రతి పనికీ వంద నిబంధనలు, BPL, APL కార్డు దారుల మధ్య అంతరం, ప్రతి కార్డు పొందేందుకూ సవాలక్ష అడ్డంకులు,  ఏ వాలంటీరూ ఆయా సంక్షేమ పథకాల గురించో, ప్రభుత్వాన్ని సంప్రదించాల్సిన విధానాల గురించో వీళ్ళని కలిసే విధానం కూడా ఎక్కడా లేదు. వీళ్ళ పాట్లు వీళ్ళే పడనీ అని గ్రామ వ్యవస్థ కూడా పట్టించుకోకుండా వదిలేసినట్టే.  అందువల్లనే నేమో ఈ రైతు విధవలు రెక్కల కష్టాన్నే నమ్ముకున్న్నారు. ఒకవేళ ఈ పథకాల ద్వారా ఎవరైనా లాభ పడ్డా, అదీ వీళ్ళ పట్టువదలకుండా ప్రయత్నించే తత్వం వల్లనే. 

సమాజంలో ఎవరికీ కనిపించకుండా తమ పని తాము చేసుకుని అజ్ఞాతంగా ఉండిపోయే సగటు మహిళ ఇలా బయటికి వచ్చి, ఎవరి దన్నూ లేకుండా అన్నిటినీ సాధించుకురావడం, పిల్లల్నీ, కుటుంబాన్నీ నిలబెట్టడం కూడా అజ్ఞాతంగానే జరగాలని గ్రామ సమాజం ఆశిస్తుంది. కొందరు మహిళలు కాస్త వారి వారి పోరాటాల ఫలితంగా బయటకు కనిపిస్తుంటారు. వాళ్ళ గొంతు వినిపిస్తుంటుంది.   

కొందరు ప్రజల్లో మంచి పేరున్నా గ్రామ పంచాయితీ ఎన్నికల్లో నిల్చోడానికి కూడా ఇష్టపడరు. చప్పుడు చేసే మహిళలకు, అజ్ఞాతం నుండీ బయటకు తొంగి చూసే మహిళలకు బయటికి కనిపించని వ్యతిరేకతేదో ఉంటుంది. అలా నిశ్శబ్దంగా వీరి జీవితాలు నడుస్తూ ఉంటాయి. ఎక్కడా ఎవరూ మాటాడుకోని ఈ మహిళల గురించి, వీళ్ళు పాల్గొన్న జీవిత సంగ్రామాలగురించి చాలా చాలా విస్తారంగా, పలికిన ప్రతి పలుకుకీ బేస్ రిఫరెన్స్ తో, స్టాటస్టిక్స్ తో, ఫోటోలు, సాక్షాధారాలతో  కోట నీలిమ చాలా మంచి సమచారాన్ని ప్రపంచం ముందుంచారు. 

ఆత్మ హత్య చేసుకున్న రైతు తాలూకు విధవ, మానసిక దౌర్బల్యాలకీ, సామాజిక అణిచివేతకూ ఎదురొడ్డి  తలెత్తుకు తిరిగేందుకు ఎంత కష్టపడగలగాలో అంత కష్టపడుతుంది. ఒక్కోసారి ఈ ఆర్ధిక ఇబ్బందుల్ని భర్తల కన్నా ధీటుగానే ఎదుర్కోగలుగుతుంది.  వీళ్ళకి చదువు, అదిచ్చే అవకాశం, ఎంత ముఖ్యమో మనకి బాగా తెలుస్తుంది. తమ కోసం మాట్లాడలేని బలహీన వర్గం గా వీళ్ళు మిగిలిపోకూడదు.  వీరి పిల్లలు చాలా మంది మళ్ళీ వ్యవసాయం చెయ్యడానికి ఇష్టపడడం లేదు. చదువు ద్వారా ఏదైనా వేరే ఉద్యోగం చెయ్యాడానికే ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారు. ఆడపిల్లలు చదువుకోవడం గురించి అందరికీ ఏకాభిప్రాయం ఉంది. 

స్టడీ ముగిసేటప్పుడు ఈ పిల్లల్నీ, ఆ మహిళల్నీ కొన్ని ప్రశ్నలడిగారు. చాలా మంది ప్రభుత్వ విధానాల్ని తప్పుపట్టారు. వీరికి తమకి కావల్సిది, చదువు, ఉండేందుకు ఇల్లు, ఉపాధీ, వ్యవసాయం చేసేందుకు ప్రోత్సాహకాలు, కాస్త మార్గదర్శనం. వీళ్ళలో మెజారిటీ, ఇంకో జన్ముంటే మహిళ గా మన దేశంలో పుట్టనే కూడదనుకున్నారు. తమ పిల్ల భవిష్యత్తు ఏమి కానుందో, తామిచ్చే  అరకొర చదువు వారికి సరిపోతుందా అని బెంగపడ్డారు. వీళ్ళు చూసిన కష్టాలు చూడని వీళ్ళ ఆడ పిల్లలు మాత్రం ఆశావహంగానే ఉన్నారు. విదర్భలో ప్రాణాలు తీసుకొనేలా ప్రేరేపించిన అలాంటి పరిస్థితులు ఈ కొత్త తరం వారు చూడకూడదనే ఆశిద్దాం. 

నాకు నచ్చిన వాక్యాలు :

1) The research provided a perception study of the invisible, and revealed the dynamic of the world of shadows in which the women survived.  It also helped chart the different invisibilities of the widow, which was the second objective of this research.  The question that was raised and sought to be answered was about how farm widows were restricted to their invisibility, conditionally released through social rituals like marriage, or partially released through state rituals like suicide compensation.  The widows made an intervention into the working of the state, the community and the family that had never been heard before and perhaps, never been sought. 

2) First, the lives of the widows remained unchanged not just from one season to the next, but from one generation to the next.  Second, it was impossible for the widows to support their families without private loans and the generosity of others.  Third, there was anger among the farmers children who held the state and the political class responsible for their destiny.  Fourth, there was evidence of the continuous neglect of the widows by the state, despite their need and their agency. 

3) When compared to the efforts of the man, the woman's contribution to the household was unaccounted form as was her role in moulding the future of her children.  This did not change in the case of widows, even when they made all the efforts that a man did to support the family along with all the work they did as women.  The allocation of value to a woman's labour might provide her a visibility that was incompatible with her invisible universe.  She had to be represented indirectly through the life of her children or the opinion of her family but not directly through her work, even if she worked on the same farmlands as the men.  The widow seldom has rights over property or the farm and would face difficulty finding the bank loans.  And yet, it was the widow's daily wages that paid household expenses and the children's school fees.  The earnings of the invisible were also categorized as invisible, and the widow did not derive any financial freedom because of her labour.  While the farmer was hailed for his efforts to earn a livelihood on the farm, a widow did the same in the shadows, without acknowledgement.  This revealed the last invisibility of the widow that had come with the failure of the democratic promise of equality of all citizens - the vote.  ...... They were not represented in the visible world of assertive politics of organized vote banks and engineered equations, in which the invisible did not count.  The unchanged life of the widow proved that, like her, even her vote was invisible. 

***

This was first published in pustakam.net 

http://pustakam.net/?p=21896 


However irrelevant this is to us :

This is the news item, dtd 29/10/2021. (Eenadu)