Pages

08/06/2022

The Art of Bitfulness - Nandan Nilekani, Tanuj Bhojwani

 The Art of Bitfulness - Keeping Calm in the Digital World 

- Nandan Nelekani, Tanuj Bhojwani



ఒక టెక్ పెద్దాయన 2017 లో అండమాన్ వెళ్తాడు.  అండమాన్,  భారత ద్వీపకల్పానికి 1400 కిలో మీటర్ల దూరంలో ఉన్న ద్వీపం.   ఆగస్ట్ 2020 లో ప్రధాన భారత ద్వీపకల్పానికీ ఈ దీవులకీ కలుపుతూ ఆప్టికల్ ఫైబర్ కేబుల్ ని వేసీదాకా, అక్కడ సరైన ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీ లేదు. అలా ఆ పెద్దాయన 2017 లో నెట్ లేని ఆ ద్వీపాల్లో  వెకేషన్ గడపడానికి వెళ్ళి, ఇరుకున పడ్డాడు. హోటల్ రిసర్వేషన్ చిటికలో చెయ్యడానికి, ఎక్కడికన్నా ఎలా వెళ్ళాలో తెలీడానికీ, టేక్సీ బుక్ చెయ్యడానికి కూడా అష్టకష్టాలు పడాల్సొచ్చింది. ఇక్కడ ఇంటర్నెట్ ఉండదని తెలుసుంటే ఈప్రయాణమే పెట్టుకుని ఉండేవాడిని కాదు భగవంతుడా అనుకున్నాడాయన. కానీ ఆ తరవాత ఏడు రోజులూ అతని జీవితంలో అత్యంత ఆహ్లాదకరమైన సెలవు, ప్రకృతి ఒడిలో, పని ఝంఝాటాలు లేకుండా, ఆనందించడం, ఆస్వాదించడం పైన దృష్టి పెట్టి చాలా చక్కగా గడిపానని తెలుసుకుంటాడు.   ఇలా అరచేతిలో వైకుంఠం చూపించే మన పెర్సరల్ సెక్రటరీ,  డైరీ, మన జీవితాల్లో ముఖ్య భాగం వంటి మన మొబైల్, దానిలో ఉన్న ఇంటర్నెట్ లు లేకపోతే డీటాక్సిఫికేషన్ ఇలా జరుగుతుందా అనే భావన అప్పుడే కలిగింది. 

ఫోను అస్తమానం చేతిలో లేకపోవడం / కనెక్షన్ లేకపోవడం, మొదట్లో చాలా భయపెడతాయి. కానీ ఫోన్ తో ఎంత తక్కువ సమయం గడుపుతామో అంత క్వాలిటీ జీవితం జీవిస్తామని అర్ధం అవుతుంది. పొద్దున్నే లేవడం, ఉదయించే సూర్యుడిని చూడడం, రాత్రి పెందరాళే పడుకోవడం, కేవలం ఫోన్ ని పక్కన పెడితేనే సాధ్యం అవుతుంది. కానీ ఆ బ్రహ్మపదార్ధం మనల్ని వదలదు. మన జీవితాలు ఫోన్ తో, దానిలో ఉండే అసంఖ్యాకమైన అప్లికేషన్ ల లో ముడిపడిపోయింది.  ఈ సాధనాలు మన జీవితాన్ని సౌకర్యవంతం చేస్తూ మెల్లగా ఆక్రమణ మొదలు పెట్టాయి. మెల్లగా మనకి తెలీకుండానే వాటి మాయలో పడి, జీవితాన్ని ఫోన్ కీ, ఇంటర్నెట్ కీ ధారాదత్తం చేసేస్తున్నాం.

ఈ పెద్దాయన కూడా ఇంటికి తిరిగొచ్చి కొన్న్నాళ్ళు డిసిప్లిన్ తో బ్రతికినా, మెల్లగా మళ్ళీ వెనక్కి, అనగా కనెక్టివిటీ మాయలోకి, బిజీ జీవితపు చట్రాల్లోకీ లాగివేయబడ్డాడు. జీవితంలో ఒత్తిడి పెరిగింది. క్రమశిక్షణ మాయమైంది. ఆరోగ్యమూ దెబ్బతింది.  ఒకప్పుడు టెక్నాలజీ మనల్ని తక్కువ ఆకర్షించేది. ఇప్పుడు మనని ఆకట్టుకోవడం, అంటుకుపోవడమే దాని ఉద్దేశ్యం. అది గెలిచేది మనల్ని ఎంతగా ఎడిక్ట్ చేయగలిగిందా అనే సూత్రం మీదే.  మార్కెట్ లో రకరకాల టెక్నాలజీ లు వినియోగదారుడికి అందుబాటులో ఉన్నాయో చూడండి.ఎన్ని సౌలభ్యాలు.. ఎంత సమాచారం. ఎన్ని ఉచితాలు ? ఎని అనౌచితాలు ?  వేటి గ్రిప్ లో ఎవరం ఉన్నాం? సౌలభ్యాలు మన మంచి కోసమా ? అపకారం కోసమా ? 

సెల్ ఫోన్లూ, సోషల్ మీడియా, ఇలా మన జీవితానికి సౌకర్యాన్నిచ్చే ఉపకరణాలు, మెల్లగా మనల్ని శాశించడం మొదలుపెడుతున్నాయి. ఎందుకంటే ఇవి మన మెదడు కీ, వివేచన కీ సాయం చేస్తున్నాయి. మనకోసం ఆలోచించి పెడుతున్నాయి. మనకి కావలసిన సమాచారాన్ని వడగట్టి ఇస్తున్నాయి. మనం ఏది వినాలనుకుంటున్నామో అవే వినిపిస్తున్నాయి. ఇది మన మనసుకి ఇంకో గదిలాంటివి. స్మార్ట్ ఫోన్లూ, స్మార్ట్ ఉపకరణాఅలు, టీవీలు, ఫ్రిజ్ లూ, రిమోట్ కంట్రోల్ బ్రతుకులు, మన ఆలోచనల్ని కూడా చదివేసే రిమోట్ కంట్రోల్ జీవితాల్ని ఇస్తున్నాయి. 

QUOTE

In theory, having access to all this information should help us live better. In practice, it quickly becomes a trap.  When we have access to all the information in the world, we don't have to spend time or energy memorizing.  Instead, we have a new problem.  Every moment, we need to decide what to focus on. 

UNQUOTE

మొట్టమొదటి సారి మొబైల్ ఏప్లికేషన్ ద్వారా టాక్సీ బుక్ చెయ్యడం గుర్తుందా ఎవరికైనా ?  మేరు, ఊబర్, ఓలా లాంటి అప్ప్లికేషన్ లు రోడ్ ఎక్కితే టేక్సీ దొరుకుతుందో లేదో అనే సందిగ్ధాన్ని   పూర్తిగా వినియోగదారుడి మనసులోంచీ తుడిచిపెట్టేసాయి.  కీడు చేస్తుంది అని చెప్పి ఉన్నపళాన ఇంటర్నెట్ ని త్యజించేసి, ఇలాంటి సుఖాల్ని వొదులుకోవడానికి ఎవరు సిద్ధపడతారు ?  అసలు మోటారు వాహనాలు వచ్చినపుడు కూడా ప్రమాదాలు ఎక్కువ జరుగుతాయని భయపడ్డారంతా. ప్రమాదాలు ఎలా జరగొచ్చో అవగాహన కలిగాక, నష్టాన్ని నివారించడం కూడా సాధ్యమే అని ఇలాంటి సందర్భాలు బాగా బోధపరుస్తాయి.   అలా కొన్ని జాగ్రత్తలు పాటించడం ద్వారా, కొన్ని ప్రమాదాల్ని ఎలా నివారించాలో చెప్పడమే ఈ పుస్తకం ఉద్దేశ్యం. 

సోషల్ మీడియా, "ఆలోచనల  వ్యాపారాన్ని" పూర్తిగా మలుపుతిప్పేసింది.  ఇన్స్టాగ్రాం లోనో, ఫేస్ బుక్ లోనో ఏదో సమాచారం కోసం తొంగి చూసిన వినియోగదారుడు, అలా దానిలో కొట్టికెళిపోయి, గంటా రెండు గంటలు పూర్తిగా సమయం వృధా చేసుకుని, తను చూడాలనుకోని వీడియోలు కూడా గంటల కొద్దీ చూసేసి, తీరా తనకు కావల్సిన సమాచారం ఏదో పూర్తిగా మర్చిపోవడం చాలా తరచుగా జరుగుతుంటుంది. ఇదో మాయ. దీనిలోకి మనం పదే పదే పడిపోతున్నాం.  మనం ఎంత పిచ్చివాళ్ళం  ? 

కాదు. మనల్ని అలా ఆ మాయలోకి తీసుకెళ్ళేలా టెక్నాలజీ సంస్థలు తమ సేవల్ని ప్రోగ్రాం చేస్తున్నాయి. దాన్నించీ తప్పించుకోగలగడం దాదాపు అసాధ్యం. మనదగ్గర ఉన్నదంతా అపరిమిత సమాచారం, అపరిమిత స్వేచ్చ. ఫోన్ చేతిలో ఉన్న ప్రతి మనిషి, ప్రతి చిన్న విషయానికీ రెస్పాండ్ కావడం, ప్రతి దాని మీదా వ్యాఖ్యనో, ఉచిత సలహానో పోస్ట్ చేసేలా ప్రోత్సహించడం లోనే వివిధ టెక్నాలజీ కంపెనీల విజయం దాగుంది. మీకు ప్రతీదీ సులభం చెయ్యడం, ప్రతీదానిమీదా ఒక అభిప్రాయం వెళ్ళగక్కే హక్కు ఉన్నట్టు, తరచూ మీ మనసులో ఏముందో పోస్ట్ చెయ్యమని ప్రోత్సహిస్తున్నాయి ఈ కంపెనీలు. మీ అడుగడుగూ, మీరు ఎక్కడికి వెళ్ళేది, ఎవరిని కలుస్తున్నదీ, ఏమి తింటున్నదీ, ఏది కొనాలనుకుంటున్నదీ ఇలా మీగురించి ప్రతీ సమాచారాన్ని, సేకరించడం, దానిని తమ లాభాల కోసం వాడుకోవడం, వాటి పని. 

QUOTE 

The early web entrepreneurs couldn't have known that taking a bite of the juicy advertising apple would eventually lead to the loss of the internet's innocence.  This moment is now considered by many to be the one when the internet went from a collective project to being a commercial project.  

In an article in The Atlantic in 2014, Ethan Zuckerman, the creator of pop-up ad, called this moment, the internet's original sin. 

UNQUOTE

మనిషికి ఆలోచించడం, ఎంచుకోవడం, ఒక పని కోసం శ్రమించడం.. ఇలాంటి కష్టమైన పనుల్నుండీ టెక్నాలజీ విరామాన్నిస్తుంది. టాక్సీ లు, ఉండడానికి హోటళ్ళు, ప్రయాణాలకి వివిధ సాధనాలు, విమానాలు, బస్సులు, రైళ్ళు -, తినేందుకు  భోజన పదార్ధాలు, వండుకోవడానికి కూరలు, కిరాణా వస్తువులూ ఇలా అన్నిటికీ రకరకాల ఏగ్రిగేటర్లు కనీస కేపిటల్ / టాక్స్ ఖర్చులు లేకుండా, వినియోగదారులకి విస్తారమైన సదుపాయాల్నిస్తున్నాయి.  

కానీ ఈ ఏగ్రిగేటర్లు , చట్ట బద్ధంగా, పన్నులు చెల్లిస్తూ, అద్దెలు కడుతూ మిగతా ఆబ్లిగేషన్లతో లీగల్ గా వ్యాపారం చేసుకునేవాళ్ళలా కాకుండా,  ఉద్యోగులకు భీమా సౌకర్యమూ, జీత భత్యాలూ, పీ.ఎఫ్ లాంటి కనీస చెల్లింపులు కూడా చెయ్యక్కర్లేకుండా, కేవలం సమాచారాన్ని అటూ ఇటూ అమ్ముతూ లాభాలు సులువుగా సంపాదిస్తున్నాయి. పోనీ ఇది వినియోగదారుడికి మంచిదే అయినా, సరుకులు సంప్రదాయ పద్ధతిలో అమ్మే వ్యాపారులకు, డ్రైవర్లకు, సేవలు అందించే వారికీ నష్టదాయకంగా మారింది.  ఏగ్రిగేటర్ ల ద్వారా పెరిగిన టాక్సీ సర్వీసులు రోడ్లలో ట్రాఫిక్ పెరిగేందుకు, ఎయిర్ బీ ఎన్ బీల లాంటి సదుపాయాలు, ఆయా ప్రాంతాలలొ కృత్రిమంగా అద్దెలు పెరిగిపోవడానికి దారితీయడం చూసాము.    

కానీ అతి ఎప్పటికైనా ప్రమాదకరం. ఇప్పుడు వ్యక్తిగత స్వేచ్చ కూడా అమ్ముకోబడ్డ వస్తువు.   ఇది తెలుసుకున్నాక, కాస్త మొబైల్  ఎడిక్షన్ తగ్గించుకోవాలని, లేదా, మొబైల్ ల ను పనికొచ్చే విధంగా, పరిమితంగా మాత్రమే వాడాలనీ కొన్ని చిట్కాలు చెప్తూ,  టెక్ కంపెనీల వలలో మనిషి ఎలా చిక్కుకోకూడదో / తన దగ్గరున్న సమాచారాన్ని ఎలా సమర్ధవంతంగా వినియోగదారులు వాడుకోవచ్చో చెప్పే మంచి పుస్తకం ఇది.  

పుస్తకం ఎంత సులువుగా అర్ధమయేలా ఉందో చెప్పేందుకు కొన్ని  tit-bits : 

(i)   Nobel Prize-winning economist Herbert Simon saw things differently. 'What information consumes is rather obvious; it consumes the attention of its recipients. Hence, a wealth of information creates the internet, it is worth mentioning that Simon said this in 1971. 

The advtertising  model made attention the real currency of the internet. Selling targeted ads was how companies encashed your attention.  Targeting is why AdTech companies like collecting user data.  Data helps match users to advertisers. 

In effect, the lack of payments infrastructure on the early web has led us to the current attention and data-hungry internet. 

(ii)  Google has a large, unique collection of user search data because it has more than 92 per cent market share of online search.  In exchange for search results, we tell the search bar things we probably do not tell our cosest friends.  Facebook has unique social data.  we tell Facebook who we are friends with and whom we follow.  Our interactions further betray which of these bonds are stronger and which are not. 

Companies like Facebook and TikTok have control over the social infrastructure. This enables them to get our data and prevent the competition from having that unique subset of user data  Also why wouldnt they?  It makes definite business sense to do so.  Anyone else in their position would have done the same. 

The original sin of the internet was that we decided to sell our attention to pay for the missing infrastructure of the internet.  Today, this logic has given rise to a few players who essentially own the crititcal infrastructure of the internet.  The owners of this infrastructure are using our data to further their control. 

(iii)   The enduring narrative around technology, especially touted by those who build it, is that it is a tool, neither good nor bad in itself.  They claim that the toxic patterns in our relationship with technology are problems arising from how people use these  tools. 

ఎంతయినా మన లాంటి సరైన గట్టి వ్యవస్థలు, విద్యా, సంపదా లేని దేశంలో ఇంటర్నెట్, మొబైళ్ళూ తెచ్చిన సమాచార విప్లవం, అది సాధించిన విజయాలూ కూడా చెప్పుకోదగ్గవే. 

ఉదాహరణకి - జనాభా కన్నా అధిక సంఖ్య లో ఉన్న మొబైళ్ళు, ఆధార్ లాంటి ఉచిత బయోమీట్రిక్ వ్యక్తిగత గుర్తింపు, దాని ద్వారా అనుసంధానించబడ్డ వివిధ సంక్షేమ పథకాలు, పెద్దగా చదువు లేని వ్యక్తి కూడా సులువుగా వీడియోలు చూడగలగడం, వివిధ పనులకోసం తమ సమాచారాన్ని వ్యవస్థలో పొందుపరచగలగడం, కొత్త విషయాలు       నేర్చుకోవడం, వగైరా (నందన్ నీలేకని ఒక రచయిత)  ఒక పూర్తి చాప్టర్ లో ప్రస్తావించారు. 

దిషా (DISHA) లాంటి ప్రభుత్వమే అందించే విద్యకు సంబంధించిన ఉచిత అప్ప్లికేషన్ల సమర్ధత,  ఇప్పుడు కోవిడ్ కష్ట కాలంలో వేక్సీన్ ల సమాచారాన్ని, వ్యక్తిగతంగా వాక్సీన్ తీసుకున్నట్టు (కో వాక్సినా / కోవీ షీల్డా - ఎవరు ఇచ్చారు లాంటి సమాచారం తో పాటు) ధృవీకరణ పత్రాలు అందజేసే డివాక్ (DIVOC - Digital Infrastructure for Vaccination Open Credentialing) గురించీ, ఆయుష్మాన్ భారత్ డిజిటల్ మిషన్  (ABDM)  గురించీ, బీదా బిక్కీ కి కూడా ఉచితంగా అందుబాటులోకొచ్చిన వివిధ  కొత్త సాంకేతిక సాయాల  విషయాల గురించీ చదివి ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. 

COWIN  ద్వారా భారత్ లో ప్రజలకు ఇచ్చిన ఒక బిలియన్ డోసుల కన్నా ఎక్కువ వాక్సీన్ల సమాచారాన్ని DIVOC (డివాక్) లో పొందుపరిచారు. దానికి తోడు, మన దేశంలో విస్తృతంగా ఉపయోగంలో ఉన్న యూ.పీ.ఐ. విధానం దాని ద్వారా డిజిటల్ పేమెంట్ లలో వచ్చిన విప్లవాత్మక మార్పులు కూడ చెప్పుకోదగ్గవే. 

మరి ఇంటర్నెట్ ఇంత మంచిదయితే, మనం ఎందుకు కమోడిటీ అయ్యాం ? మన సమాచారం భద్రం గా లేదేమో, మన ఐడెంటిటీ లు చోరీలకు గురవుతాయేమో, మనం ఏది కొనాలో, ఎలా జీవించాలో  టెక్ కంపెనీలే నిర్ణయిస్తాయేమో అన్నది కాదు ఇక్కడ సమస్య. 

సమర్ధవంతంగా మన సమాచారాన్ని పొందుపరచుకోవడం, అవసరం  అయినంత వరకే వాడుకోడం, మంచి చెడులను అవగాహన చేసుకోవడం, ఒక వినియోగదారుడిగా ప్రతి పౌరుడికీ అవసరమే.  మనం చూసే వార్తలు, వాడే సోషల్ మీడియా, మన జీవితాల్లోకి విపరీతంగా చొచ్చుకొచ్చే పద్ధతి ఎంత మేరకు మంచిదో చూసుకోవాలి కద. సినిమా కి ఆన్లైన్ లో టికెట్ కొనుక్కుంటే, మనం ఎప్పుడు బయలుదేరాలో మన ఫోనే మనకి గుర్తు చేస్తుంది. తొందరపెడుతుంది. ఈ సదుపాయం మీకు చాలా బాగా అనిపించొచ్చు. ఇదే ప్రెసిషన్ తో పబ్లిక్ ట్రాన్స్పోర్ట్ ప్రయాణానికో / ఏ పాస్పోర్ట్ ఆఫీస్ లోనో మన అపాయింట్ మెంట్ కో, మన ఫోన్ మనకి ఎందుకు సాయం చెయ్యదు ?  

ఆ గాప్ నే నింపాలంటుంది ఈ పుస్తకం.  ప్రభుత్వమూ, ప్రైవైట్ టెక్ కంపెనీలు కలిసి ఈవైపు కృషి చెయాలి.   ఒక ఏప్ ద్వారా 'స్టార్ట్ అప్ కంపెనీ'లు కేలం ఒక్క వారంలో తమ కంపెనీలు రిజిస్టర్ చేసుకునే విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టినట్టు, ప్రజలు వివిధ సేవల్ని సులువుగా పొందేలా చేసేందుకు టెక్నాలజీ నిర్మించాలి.  ఆయా ప్రయత్నాలు ఎటు నుండి ఎలా మలుపు తీసుకోవచ్చో ఎవరం చెప్పలేం. కోవిడ్ లాంటి పాండమిక్,  మనుషులకు టెక్నాలజీ కీ ఉన్న గాప్ ని, ఒకదానిమీద ఒకటి ఆధారపడిన విధానాన్నీ  బయటపెట్టింది. 

ప్రభుత్వ స్థాయి లో చూసుకుంటే - సమాచారాన్ని సమర్ధవంతంగా ప్రజల మంచి కోసం - నష్టాలు లేకుండా వాడుకునేందుకు కొత్త కొత్త మార్గాలు అందుబాటులోకొచ్చాయి. ఎక్కువమంది ప్రజలని బాంకు వ్యవస్థ లో కి (వ్యవస్థీకృత విధానం లో)  తీసుకోవడం ప్రోత్సహించేందుకు Account Aggregator Network అందుబాటులోకి వచ్చింది.  DEEPA (Data Empowerment and Protection Architecture) లో ఈ బేంక్ ల అకౌంట్ ఏగ్రిగేటర్  ఒక భాగం. అలాగే గవర్నమెంట్ ఈ - మార్కెట్ ప్లేస్ (GEM ) సహాయ్ (SAHAY), Digital Public Goods లాంటి కొత్త ఆలోచనలు అమల్లోకి వచ్చాయి, వస్తున్నాయి.    

సరైన ఫైలింగ్ వ్యవస్థ, (కావల్సినప్పుడు మనం దాచుకున్న ఫైల్ లోంచీ మనకి కావల్సిన సమాచారాన్ని తీసి వాడుకోగలగడం) గురించి అవగాహన మనకి చాలా అవసరం. అదే విధంగా కొన్ని చిట్కాలు పాటించి, మనమే ఒక అమ్మదగ్గ ఉత్పత్తిగా మారిపోకుండా, మన సమాచారం, దుష్టుల చేతిలోకో, మనల్నే మభ్యపెట్టేందుకో పనికిరాకుండా, కాపాడుకోవడమూ సాధ్యమే. 

If you believe that the reason for our current set of problems is because some corporations are evil, you'd be wrong. The concept of good and evil is not sufficient to describe the complex set of incentives and interactions that drive the behavior of the platforms and people. 

పుస్తకం చాలా బావుంది. ఆసక్తికరంగా, ఉపయోగపడేలా, చదివించగలిగేలా ఉంది. "ఈ పుస్తకం టెక్నాలజీ కి వ్యతిరేకం కాదు. మీ మేలు కోసమే" {"Ultimately this book is not anti-tech, it is pro-you"} అంటూ ముగుస్తుంది. ఒక APPENDIX లో మన సమాచారం దాచుకునేందుకు, అతి సమాచారం నుంచీ, ఎడిక్షన్ లనుండీ మనల్ని రక్షించుకునేందుకు, మనకి ఉపయోగపడే టూల్స్, లింక్ లు, చిట్కాలు, ప్రింట్ లో, ఇంకా  ఒక QR కోడ్ ద్వారా ఉచితంగా కూడా నెట్ లో అందుబాటులో ఉంచారు. 

ఈ పుస్తకం రాసింది నందన్ నీలెకని, తనుజ్ భోజ్వానీలే అయినా, "ఒక పాపాయిని గ్రామం అంతా పెంచుతుందన్నట్టు" , ఈ మంచి పనిలో ఆయా రంగాలకు చెందిన  హేమా హేమీలు రచనలో సహకరించినట్టు ఉంది. చాలా రోజులకు మంచి నాన్ ఫిక్షన్ చదివాను. ఎప్పట్లాగే, నా ఇంట్రెస్ట్ చూసి, ఆటోగ్రాఫ్డ్ కాపీ అయినా నేను పెర్సనల్ గా చదువుకునేందుకు ఈపుస్తకం  ఇచ్చిన అన్న గారికి కృతజ్ఞతలు. 






***





29/05/2022

విభజన - Gulzar

1984-85 ప్రాంతాలలో ఇక్బాల్ సింగ్ అనే పేరున్న సజ్జనుడు నాకు తరచూ లేఖలు రాస్తూండేవాడు. ఆయన ఒక ప్రొఫెసర్. ఆయన లేఖల్లో, నేను దేశ విభజన సమయం లో తప్పిపోయిన ఆయన సొంత సోదరుణ్ణని చాలా దృఢంగా నమ్మకం వ్యక్తపరచేవాడు. కొన్ని ఇదే తరహా లేఖలు అందుకున్న తరవాత నేను ఒకసారి ఆయనకు ఒక దీర్ఘమైన ప్రత్తుత్తరం రాసాను. దానిలో నేను దిల్లీ లో నా తల్లితండ్రులతో పాటూ కలిసి జీవించేవాడినని, దేశాన్ని విడగొట్టిన మత కల్లోలాలలో ఎన్నడూ నా సొంత వారినుంచి తప్పిపోనట్టు, నా సోదరీసోదరులనైతే ఎప్పుడూ కోల్పోలేదనీ, వివరంగా రాసాను. 

ఇదంతా జరిగినప్పటికీ, ఇక్బాల్ సింగ్ నా మాటలు నమ్మినట్టు లేదు. నేనే అతని తప్పిపోయిన సోదరుడిగా భావించి లేఖలు రాస్తూనే ఉన్నాడాయన. ఇక ఆయన ని ఒప్పించలేక, నొప్పించకుండా ఉండేందుకూనూ, నేనూ ప్రత్యుత్తరాలు రాయడం పూర్తిగా నిలిపేసాను. ఒక సంవత్సరం గడిచాకా, సినిమాలు తీసే సాయీ పరాంజపే, దిల్లీలో నే ఉండే హర్బజన్ సింగ్ అనే పెద్దమనిషి నన్ను కలవాలనుకుంటున్నట్టు, నాకో సందేశం పంపారు. 

 దాని గురించి ఆలోచించేలోపే, నెల కల్లా మాజీ ఆర్ధిక మంత్రి భార్య శ్రీమతి దండావతే నుండీ నాకు ఫోన్ కూడా వచ్చింది. పంజాబ్ ప్రభుత్వంలో సివిల్ సప్లైస్ మంత్రి గా పని చేస్తూ, ప్రస్తుతం దిల్లీ లో ఉన్న శ్రీ హర్భజన్ సింఘ్ విభజన సమయంలో తప్పిపోయిన ఆయన కుమారుడిని బహుశా నేనే నని భావిస్తున్నారనీ, అందుకే ఓ మారు నన్ను కలవాలనుకుంటున్నారనీ, ఆమె తెలిపారు. నేను దిల్లీ వచ్చి ఆయనను కలుసుకుంటానని శ్రీమతి దండావతే కు చెప్పాను. 

 ఆ తరవాత జనవరి లో దిల్లీ వెళ్ళాను. అదే నేను హర్భజన్ సింగ్ గారినీ, నా ఉత్తరాల సోదరుడు ఇక్బాల్ సింగ్ నూ, వారి కుటుంబ సభ్యులనూ వారి ఇంట కలవవడం. హర్భజన్ సింఘ్ గారు నన్నెంతో ఆపేక్షగా కలిసారు. ఒక వృద్ధురాలిని ని పరిచయం చేస్తూ.. ఆయన "ఈమె నీ తల్లి" అని, తరవాత, జరిగిన కథని చెప్పడం మొదలు పెట్టారు. 

 "అప్పుడు భయంకరమైన కల్లోలాలు జరిగాయి. ఎటు చూసినా అగ్నికీలలు, దహనమైపోయిన జీవితాలూ, భవనాలూ, ప్రాణాలూ.. ఈ మసి పట్టిన గాలుల్లో తేలి మా చెవులకు ఏవో పుకార్లు చేరేవి. మా పని ఇప్పుడో అప్పుడో అనేటట్టుండేది. అప్పటికింకా మేము దేశాన్ని విడిచేద్దామని అనుకోలేదు. మా నాన్న స్నేహితుడైన జమీందారు అఫ్జల్ చాచా మమ్మల్ని కళ్ళలో పెట్టుకుని కాపాడేవారు. మా కుటుంబానికి ఆయన అండ ఉందని పట్టణానికంతా తెలుసు. ఆయన మీద గౌరవం కొద్దీ వేళ కాని వేళ మా ఇంటి తలుపుతట్టేందుకు కూడా ఎవరూ సాహసించలేదు. జమీందారు గారి కుమారుడు ఆయాజ్ నాతోనే స్కూల్ లో చదువుకునేవాడు. అయినా మా ప్రాంతం మీదుగా ఉన్న ఖాళీ నేలల్లో, మిడతల దండు లా స్వదేశం లోనే కాందిశీకులైన హిందువుల ప్రవాహం వెళ్తున్నపుడల్లా మా గుండెలు దడదడాలాడేవి. ప్రతీ ఊరిలోనూ హత్యలూ, మానభంగాలూ, లూటీలూ అడ్డూ అదుపూ లేకుండా జరిగేవి. ప్రతీ రోజూ జమీందారు గారు వచ్చి మమ్మల్ని ఊరడించేవారు. భయపడవద్దని, తనని నమ్మమని ప్రార్ధించేవారు. నా భార్యని తన కుమార్తె లా భావించేవారు ఆయన. మా పెద్ద కుమారుడు ఇక్బాల్ కి ఆయనే పేరు పెట్టారు. 

ఒకరోజు మా పట్టణం ముందు నుండీ భారతదేశానికి పారిపోతున్న ప్రజల ప్రవాహం సాగింది. తీవ్ర గాయాలతో బాధపడే వారి కేకలూ, ఆత్మీయుల్ని కోల్పోయిన వారి రోదనలూ, నిట్టూర్పులూ, మా పూర్తి పట్టణాన్ని ఎంత వ్యాకుల పరిచాయంటే, ఆ రాత్రంతా మిద్దెల పైనుండీ మీము ఆ జన ప్రవాహాన్ని చూస్తూనే గడిపాము. అదో కాళరాత్రనీ, తెల్లవారితే పరిస్థితి ఎందుకో ప్రశాంతంగా ఉండదనీ అనిపించింది. ఈ జనవాహిని ని చూస్తే మమ్మల్ని వేళ్ళతో సహా పెకలించి ఈ దేశాన్నించీ విసిరికొడుతున్నట్టు అనిపించింది. ఇదే చివరి రాత్రి అయినట్టూ, మా పట్టణంలో మాకు అట్టే రోజులు రక్షణ ఉండదనీ, ఏదో ఉపద్రవం రానున్నట్టూ అనిపించింది. మా ముందు నుంచీ వెళిపోతున్న జన వాహిని, అదే చివరిదేమో అన్నంతగా భయపడి, జమీందారుకి చెప్పకుండా, దొంగల్లా, ఆయనకు ఎల్లకాలమూ శ్రమ ఇవ్వడం ఇష్టం లేక, ప్రాణ రక్షణ కోసం, కుటుంబంతో సహా బ్రతుకుజీవుడా అని కల్లోల మనసులతో ఊరు నుండీ బయటపడ్డాము. 

మా మనసుల్ని కలత లేకుండా తేటగా ఉంచుకునేందుకు విపరీతమైన వ్యర్ధ ప్రయత్నాలు చేసాము. నిజానికి మేము పరిస్థితులకు పూర్తిగా బెంబేలెత్తిపోయి ఉన్నాము. మియావలీ నుండీ జమ్మూ చేరిపోగలిగితే, అక్కడి నుండీ సాయుధ రక్షణ తో మేము భారత దేశానికి వెళ్ళగలమని విన్నాము. వెంటనే ఎవరికీ అనుమానం రాకుండా మా ఇళ్ళ తలుపులు తెరిచే ఉంచి వచ్చేసాము. కట్టు బట్టలతో, పుట్టిన ఊరినీ, గిట్టాల్సిన మట్టినీ విడిచిపెట్టి, ఇద్దరు పెద్ద కొడుకులు, ఎనిమిదీ-తొమ్మిదేళ్ళున్న కూతురినీ, అంతకన్నా చిన్నవాడైన నిన్నూ పట్టుకుని, సుదీర్ఘ ప్రయాణాం మొదలు పెట్టాము. 

నిజానికి మియావలీ కి రెండు రోజుల నడక ప్రయాణమే. కానీ తీవ్ర ఉద్రిక పరిస్థితుల మధ్య ఆ ప్రయాణం ఎలా సాగిందో వర్ణించలేను. మియావలీ కి చేరేసరికీ మా సమూహపు జనాభా విపరీతంగా పెరిగిపోయింది. ఎక్కడెక్కడినుంచో జనం మాలాగే ప్రాణాలరచేతిలో పెట్టుకుని ప్రయాణించి వస్తున్నారు. మేము మియావలీ కి అర్ధరాత్రి చేరగలిగాము. ప్రయాణం మధ్యలో ఎన్నో సార్లు తీవ్రంగా తొక్కిడి జరిగింది. ఏ తొక్కిసలాట సమయంలో మా చేతులు మీ చిన్ని చేతుల్ని వదిలేసాయో తెలీదు. మీ పేరులు ఎన్ని సారులు గట్టిగా అరుస్తూ గుంపంతా వెతికామో గుర్తులేదు. అక్కడ తొక్కిసలాట జరుగుతూనే ఉండేది. తప్పిపోయిన పిల్లని వదిలి, ఉన్న వాళ్ళనీ, పెద్దవాళ్ళనీ, కాపాడుకుంటూ ఎలాగో దేశం చేరాము. దారంతా ఏదో ఒక చోట మామీద దాడి జరుగుతుందేమో అనే భయం పీక్కు తినేసేది. దానికి తోడు పుకార్లు. ఆ రాత్రి మియావలీ లో అలసి సొమ్మసిల్లిన ఆ జనంలో నేను విన్న భయంకరమైన భయాన్ని, భయానకమైన నిశ్శబ్దాన్నీ ఎన్నడూ వినలేదు." 

దార్ జీ.. [తాతగారు] గా పిలవబడే హర్భజన్ సింగ్ గారు అప్పటి దాకా చెప్పినది ఆపి హఠాత్తుగా మూగబోయారు. అప్పటివరకూ 'తల్లి గారు', నన్ను నిర్లిప్తమైన భావనతో కన్నార్పకుండా చూస్తూనే ఉన్నారు. ఆవిడ మొహంలో ఎటువంటి ఎమోషన్ లేదు. కాసేపటికి తాతగారే గొంతు పెగుల్చుకుని.. "ఆ రాత్రి, ఆ ప్రయాణంలో మా ఇద్దరు పిల్లల్నీ ఎలా పోగొట్టుకున్నామో మాకు తెలియనే లేదు.." అన్నారు. 

మరికాస్త గుండె పట్టేసే నిశ్శబ్దం తరవాత. ఆయన మళ్ళీ చెప్పడం మొదలు పెట్టారు. "జమ్మూ చేరాక, వెనక వారితో కలిసి పిల్లలు వస్తారేమో అని ఎంతో ఎదురు చూసాము. ప్రతీ కాంపు కూ వెళ్ళి మా పిల్లలు కనిపిస్తారేమో అని అని వెతుక్కునే వాళ్ళం. అక్కడ అసంఖ్యాక జన సందోహం. వాటిల్లో కొన్ని జన సమూహాలు పంజాబ్ వైపు మళ్ళాయి. కొందరు ఎక్కడ వారి చుట్టాలుంటే ఆయా ప్రాంతాలకు వెళ్ళారు. పిల్లలు దొరుకుతారన్న ఆశలన్నీ అడియాసలయ్యాక, మేమూ పంజాబ్ వెళ్ళాము. అక్కడా అన్ని కేంపుల్లోనూ వెతికాము. మా పిల్లలు దొరకలేదు. మా ఆశలు గట్టెక్కాయి. 

ఇరవయ్యేళ్ళయ్యాక, భారత దేశం నుండీ ఒక గుంపు పాకిస్తాన్ లో 'పంజా సాహిబ్' కు తీర్ధయాత్రకు వెళ్ళారు. అప్పటికి వెనక్కి తిరిగి వెళ్దామని ఎన్నో సార్లు అనుకున్నా, పూర్వపు భయానక స్మృతులతో వెళ్ళేందుకు సాహసించలేదు. పైగా (తన భార్య వైపు చూపిస్తూ) ఈమె ఆ భావనకే ఎన్నో ముక్కలయిపోయేది. జమీందారు ని మోసం చేసి, ఆయనని నమ్మకుండా ఆ పట్టణాన్ని వదిలి వచ్చేసినందుకు మా మీద మాకే అసహ్యమేసేది. 

ఎలాగో ఒకలా, వెళ్ళేందుకు మనసు కూడగట్టుకున్నాక, జమీందారు అఫ్జల్ చాచాకూ, అయాజ్ కూ కు ఓ లేఖ రాసాను. నేను చేసిన పనికి క్షమాపణలు చెప్పుకున్నాను. మా ప్రయాణాన్ని గురించీ, మా చిన్న పిల్లలిద్దరు, పాప సత్య, బాబు సంపూరన్ లు తప్పిపోవడం గురించీ ఆయనకు రాసాను. 

ఆ ఉత్తరం నేను రాసినా పోస్ట్ చెయ్యలేదు. నేనే పంజాసాహిబ్ కు ఓ ఇరవై నుండీ ఇరవయ్యయిదు రోజుల యాత్రకు వెళ్ళి, అక్కడినుంచే పోస్ట్ చేద్దామనీ అనుకున్నాను. ఆయనకి ఇష్టముంటే ఆయన రమ్మని తప్పకుండా ప్రత్యుత్తరం ఇస్తారు. అప్పుడే ఆయన్ని స్వయంగా కలుసుకుని ఈ విషయాలు చెప్దామనుకున్నా. ఆయన్ని చెప్పా పెట్టకుండా వెళ్ళి ఇబ్బంది పెట్టి, పాత బాధాకరమైన జ్ఞాపకాల్ని తవ్విపోయడం మంచిది కాదని భావించాను." 

హర్భజన్ సింగ్ గారు పెద్ద నిట్టూర్పు విడిచారు. "ఈ ఉత్తరం నా జేబులోనే ఉండిపోయింది. తిరుగు ప్రయాణంలో మేము కరాచీ తిరిగొచ్చాకా, ఆరోజు మేము ఇక బయలుదేరతామనగా ఆ ఉత్తరాన్ని ఎలాగో ధైర్యం చేసి పోస్ట్ చేసాను. ఎనిమిదేళ్ళ తరవాత ఆ ఉత్తరానికి జవాబొచ్చింది. అఫ్జల్ చాచా, దేశ విభజన జరిగిన కొన్నేళ్ళకు మరణించారు. జమీందారీ బరువు బాధ్యతలు అయాజ్ భుజాల మీద పడ్డాయి. కొన్ని రోజుల క్రితమే, అయాజ్ కూడా మరణించాడు. అతని తదనంతరం అతని ఒక షర్ట్ జేబులో ఈ ఉత్తరం దొరికింది. అయాజ్ సంతాప సభలో ఈ ఉత్తరాన్ని బిగ్గరగా చదివినపుడు, ఆ ఉత్తరంలో చెప్పిన సత్య ని పోలిన కథ ఉన్న అమ్మాయి, మియావలీ నుండీ అయాజ్ మరణానికి తన సంతాపం తెలిపేందుకు వచ్చింది అని ఎవరో అన్నారు. ఆ అమ్మాయిని పిలిపించి విచారిస్తే, ఆమే సత్య అని తేలింది. ఆ అమ్మాయి విభజన సమయంలో తలితండ్రులనుండి తప్పిపోయింది. ఇప్పుడు ఆమె పేరు దిల్షాద్". 

తల్లి గారి కళ్ళు ఎండిపోయి గాజు కళ్ళలానే ఉన్నాయి. కానీ తాతగారి గొంతులో కన్నీళ్ళ ప్రవాహపు చప్పుడు మెత్తగా ధ్వనిస్తూనే ఉంది. "ఆ ఉత్తరం వచ్చాక మేము, అఫ్జల్ చాచా ఇంటికి వెళ్ళి దిల్షాద్ ను కలిసాము, ఆమెకు అంతా గుర్తుంది. "నేను నడిచీ నడిచీ అలసిపోయి, నిద్ర కమ్ముకుని రావడంతో దారిలో ఒక ఖాళీ ఇంటి బయట పొయ్యి వెనక పడి నిద్రపోయాను. తెలివి వచ్చి చూసాక, మీరెవరూ కనబడలేదు. ఆ రోజంతా మిమ్మల్ని వెతికి రాత్రయాక అదే ప్రదేశానికొచ్చి నిద్రపోయాను. మూడు రోజులలా గడిచాక, ఆ ఇంటి వారుతిరిగొచ్చి, నన్ను   అక్కడ చూసి  నిద్ర    లేపారు. మీరెవరయినా వెతుక్కుంటూ వస్తారేమో అని నన్ను వారి ఇంట్లోనే ఉంచి తిండీ బట్టా ఇచ్చి ఉంచుకున్నారు. నాకిపుడు పెళ్ళయింది. ఇద్దరు కొడుకులు. వారిలో ఒకడు పాకిస్తాన్ ఏర్ ఫోర్స్ లో , రెండోవాడు కరాచీలో ఉద్యోగం చేస్తున్నారు" అని  చెప్పింది. 

మిమ్మల్ని కలిసి ఆమె ఆశ్చర్యపోయిందా ? ఏడ్చిందా ?" అడిగాను నేను. 

"లేదు. ఆమె కు ఎటువంటి ఆశ్చర్యం లేదా సంతోషం కలిగినట్టు లేదు."  తాతగారు ఒక నిముషం ఆగి సాలోచనగా అన్నారు.  "నిజానికి ఇప్పుడు నేను తలచుకుంటుంటే గుర్తొస్తూంది. మేము ఆమెతో మాటాడినంత సేపూ ఆమె చిన్నగా నవ్వుతూనే ఉంది.  ఏదో కథ వింటున్నట్టు మా మాటలన్నీ వినింది. మేము తన అమ్మ నాన్నలమని ఆమెకు అనిపించిందని నేననుకోను." 

"మరి సంపూరన్ ? అతను ఆమెతో లేడా ?" 

"లేదు. ఆమెకు అతను కనీసం గుర్తు కూడా లేడు!" 

ఆ తరవాత తల్లిగారు తను ఇంతకుముందు రెండు సారులు అన్న ముక్కే మళ్ళీ జపించారు. "పున్నీ.. నువ్వు మమ్మల్ని నమ్మట్లేదెందుకు బాబూ ? నీకు గుల్జార్ అనే పేరు ఎవరు ఇచ్చారు ? నీ పేరు సంపూరన్ సింగ్." 

నేను తాతగారిని అడిగాను "నా గురించి మీకెవరు చెప్పారు ? నేనే మీ కొడుకుని అని మీరెలా అనుకుంటున్నారు ?" 

"ఇటు చూడు బాబూ.  మేము మా అమ్మాయిని ముప్ఫయీ, ముప్ఫయిదేళ్ళ తరవాత కలవగలిగినప్పుడు, మా అబ్బాయిని కూడా తప్పక కలుసుకోగలమనే ఆశ మళ్ళీ పుట్టుకొచ్చింది. ఇక్బాల్ అప్పుడే ఎక్కడో పత్రికలో నీ ఇంటర్వ్యూ చదివాడు. దానిలో నీ పేరు సంపూరన్ అనీ, నీవు పాకిస్తాన్ లో పుట్టాననీ చెప్పావు నువ్వు!" 

తల్లి గారు మళ్ళీ అంది. "కాకా.. నువ్వు నీకు ఇష్టమున్నచోట ఉండు. కానీ కనీసం నీవు మా కుమారుడు పున్నీవే అని ఒప్పుకో తండ్రీ!" 

నేను నాగురించి, నా కుటుంబం గురించి, పూర్తి వివరాలన్నిటినీ హర్భజన్ సింగ్ గారికి ఇచ్చి, ఆయన్ను నిస్పృహపరిచి, తిరిగి వచ్చేసాను. ఇది జరిగి ఏడెనిమిదేళ్ళయింది. ఇప్పుడు 1993 వ సంవత్సరం నడుస్తుంది. 

కొన్నేళ్ళ తరవాత నాకు ఇక్బాల్ సింగ్ గారి నుంచీ ఇంకో లేఖ వచ్చింది. దానిలో సర్దార్ హర్భజన్ సింగ్ గారు పరమపదించినట్టు తెలిపారు. తల్లి గారు, చిన్నవాడికి ఈ విషయం తెలియజేయమని అన్నారంట. అందుకే ఈ ఉత్తరం రాయటం!   

అది చదివాక, నాకు నిజంగా నా సొంత తాతగారినే కోల్పోయినట్టు అనిపించింది. 


 *** 



Gulzar - - అసలుపేరు సంపూరన్ సింగ్ కల్రా. గుల్జార్ గా సుప్రసిద్ధులు. 1934 లో జన్మించారు. కవి, గేయ రచయిత, స్క్రిప్ట్ రచయిత, కథకుడు, సినిమా దర్శకుడు. సాహిత్య ఎకాదమీ అవార్డ్, పద్మ భూషణ్, దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే ఎవార్డ్,   2008 లో 'స్లం డాగ్ మిలీయనీర్' సినిమాలో జై హో పాట కై, రెహమాన్ తో సంయుక్తంగా ఆస్కార్ గెలుచుకున్నారు. ఇదే పాట కు 2010 లో గ్రామీ ఎవార్డ్ కూడా వచ్చింది. పలు జాతీయ, ఫిల్మ్ ఫేర్ ఎవార్డులను గెలుచుకున్నారు.

Disclaimer :  మా అమ్మాయి ఇంగ్లీష్ పాఠ్యపుస్తకం లో చదివి, చాలా ఇష్టపడి, ప్రాక్టీస్ కోసం , అనుమతులేవీ లేకుండా అనువదించిన రచన.   Suggestions/observations are welcome. 

14/12/2021

ఓడి గెలిచిన మనిషి - మల్లా రెడ్డి

 ఓడి గెలిచిన మనిషి - ఒక స్కీజోఫ్రెనిక్ ఆత్మ కథ 

 ఈ పుస్తకాన్ని హైద్రబాద్ బుక్ ట్రస్ట్ ప్రచురించింది. మానసిక అనారోగ్యం నుంచీ కోలుకున్న ఒక వ్యక్తి, వ్యాధితో తన నిరంతర పోరాటం గురించి రాసిన పుస్తకం ఇది.  రచయిత,  మొదట "సూర్య" అనే 'కలంపేరు'తో రెండు పుస్తకాలు  రాసి, ఆ వ్యాధి చుట్టూ ఉన్న స్టిగ్మా, సామాజిక అపోహ ల ని తొలగించడానికి, తన సొంత పేరుతో రాసిన మొదటి (మూడో) పుస్తకం ఇది.   ఈ పుస్తకాన్ని రచయిత ఎంత బాగా రాసారో, అంతే ధీటుగా, ఎంత పెద్ద, నిజ గాధని, సరళంగా, దాని టోన్ ని చాలా సమర్ధవంతంగా  వినిపించేలా  ఎడిట్ చేసి, చాలా బాధ్యతగా, ఆదరంగా హైదరాబాదు బుక్ ట్రస్ట్ వారు ప్రచురించారు.   ఈ పుస్తకం చదివి కొంచం అన్నా ప్రయోజనం పొందే బాధితుల / వారి కేర్ గివర్స్ మీద, మనందరి మీదా ఆదరం తో,   ఇది రాయమని మల్లారెడ్డి గారిని  ప్రోత్సహించి, ప్రచురించినందుకు  HBT వాళ్ళకి నా కృతజ్ఞతలు.  ఎడిటర్ డా.శోభా దేవి గారికి కూడా చాలా గుర్తింపు నిచ్చే పుస్తకం ఇది. 

 

నాకు ఈ పుస్తకం ఎందుకు అంతగా నచ్చినంటే, తనకు చికిత్స చేసిన డాక్టర్ అంటే, రోగి కి  ఉండే  మానసిక అనుబంధం, గౌరవం, ఆ కనెక్షన్, నాకూ ఉన్నాయి. నేను ఇంకొద్ది రోజుల్లో పేరా ప్లీజియాకు గురవ్వబోతున్నంత పరిస్థితి లో ఉన్నప్పుడు,  నన్నాదుకున్న సర్జన్  డా.విష్ణు ప్రసాద్, నన్ను ఎంతో కష్టం మీద మళ్ళీ రెండు కాళ్ళ మీదా నడిపించిన నా ఫిసియోథెరపిస్ట్ డా.వినోద్ మీదా, నాకున్న కృతజ్ఞతా భావం మర్చిపోలేనిది. వాళ్ళు ఇద్దరూ కేవలం వృత్తి పరంగా ట్రీట్ చేసిన వేలాది పేషెంట్లలో నేను ఎవరో.  కానీ వాళ్ళు నా జీవితంలో నా పట్ల చూపించిన ఆదరణ మర్చిపోలేనిది.  


అలా, తనకు కొత్త జీవితం ప్రసాదించిన మానసిక వైద్యుడి పట్లా, ఆయన తదనంతరం, సోదరుడిలా ఆదరిస్తూ వచ్చిన డా.ధర్మేంద్ర పట్లా, రచయిత మల్లారెడ్డి గారి కృతజ్ఞతా భావన మాటల్లో చెప్పలేనిది. ఈ పుస్తకం అసలు తెలుగు రాని తన డాక్టర్ తో తన భావాలు పంచుకునే సాధనంగా రాసిన ప్రయత్నమే.  అతని  మొదటి పుస్తకం "An Autobiography of a Mentally Challenged Man "(2011) ఆన్లైన్ లో  అందుబాటులో ఉంది. 


సున్నిత మనస్కుడైన ఒకమోతుబరి రైతు కొడుకు, ఎటువంటి హింసనూ చూసి తట్టుకోలేని సౌమ్యుడు మల్లారెడ్డి.   కుటుంబ కలహాల వల్ల, చదువులో వెనకబడడం వల్లా, విపరీతమైన మానసిక ఒత్తిడి కి గురయ్యి, మానసిక వ్యాధి బారిన పడతారు.   ఆయనకు కలిగిన కష్టం, మాటల్లో వర్ణించలేనిది. మానసిక అనారోగ్యం పట్ల అవగాహన లేని రోజుల్లో, కుటుంబ కక్షలూ, హత్యలూ సాధారణమైన రాయలసీమ ప్రాంతాల వ్యక్తి కావడాన,  ఈయన అకారణ భయాలను స్నేహితులూ, బంధువులూ.. అసలు గుర్తించనే లేక పోవడం వల్ల, వ్యాధి ముదిరి,  చదువు, కెరీర్ దిబ్బతింటాయి 

అతని జీవితం లో వచ్చిన ఘోరాతి ఘోరమైన కుదుపులు, కష్టాలు, వర్ణనాతీతమైన బాధ, చాలా అదృష్టవశాత్తూ అతనికి దక్కిన వైద్యమూ.. ఇవన్నీ ఏ విజయగాధకూ తీసిపోవు. కాకులు తరచుగా కనిపిస్తుండడం, శరీరం బలహీనంగా ఉండడం, వ్యాయామం చేయాలనిపించడం, ఆలోచనలు, ఎడతెరిపి లేకుండా, తట్టుకోలేనన్ని ఆలోచనలు, కాకులు తనకేదో చెప్తూన్నట్టు ఊహించుకోవడం, అవి చెప్పినట్టు తను చెయ్యడం, తన ఆలోచనలు ఇతరులు చదివేస్తున్నట్టు భయపడడం, వాటిని అణుచుకునేందుకు ప్రయత్నించడం, ఈ తీవ్ర సంఘర్షణ కారణంగా అలిసిపోవడం- ఇదీ అతని మొట్టమొదటి అనుభవం. మాటల్లో చెప్పలేని అనుభవం. ఇదీ అని చెప్పలేని ఆందోళన, వొత్తిడిని కలిగించే అనుభవం. 


ఇలాంటి రిపీటెడ్ ఎపిసోడ్స్ ఒక చదువుకునే అబ్బాయిని ఎన్ని ఇబ్బందులకు గురి చేస్తాయి ? ఒత్తిడికి కారణాలు అనేకం.  మల్లా రెడ్డి గారి తండ్రి ఒక నిరంకుశ మోతుబరి రైతు. 

విద్య అందరికీ ఓ ప్రాధమిక హక్కు. కానీ ప్రభుత్వం ఉచితంగా నడిపే బళ్ళో కూడా గ్రామం లో అందరు పిల్లలు చదువుకోగలిగేవారు కాదు.  బడి పంతులు స్కూల్ కి వచ్చిన పిల్లలకు బడికి రాని పిల్లల్ని బడికి తీసుకురావడం అనే బాధ్యత ఇచ్చేరోజులవి.  

అలా బడికి రమ్మని తమ తండా లోని లంబాడా వారి పిల్లల్ను  పిలుచుకు రావడానికి వెళ్ళిన మల్లారెడ్డి కి రియాలిటీ ఎలా ఎదురవుతుందంటే, "మా పిల్లలను బడికి పంపితే, మీ ఇంట్లో ఎనుములను ఎవరు చూస్తారు ? వాటి పేడ ఎత్తేది ఎవరు ? మాకెందుకు బాబూ చదువులు ? మీ నాయన దగ్గర నేను చేసిన అప్పు తీరేదాక, వీనిని మీ ఇంట్లో జీతానికి పెట్టకపోతే, మీ నాయన మమ్మల్ని బ్రతకనిస్తాడా ? ఎందుకొచ్చిన గొడవ ?" అన్న లంబాడా కూలి మల్లారెడ్డి మనసుని చివుక్కుమనిపిస్తాడు.  అదొక షాక్ ఈ చిన్నబాబుకి. 

అలాగే, అప్పు తీర్చని వ్యక్తిని చిన్న బాబు ముందే, రక్తం కారేలా కొట్టిన తండ్రి కారణంగా,   ఆ పిల్లాడి  మనసులో ముద్రించుకుపోయిన అన్యాయం, వ్యవస్థీకృతమైన సామాజిక హింస, అతన్ని కుదిపేసిన సంఘటనల్లో ఒకటి. అలాగే పిచ్చుకల్లాంటి అందమైన ఎవరికీ ఎటువంటి హానీ తలపెట్టని బెల్లెగాళ్ళనే పక్షుల్ని చిన్న పిల్లాడి ముందే ఒకడు కేవలం ఫన్ కోసం తుపాకీ తో కాల్చి చంపడం, కూడా అతన్ని బాగా బెంగపడేలా చేసేస్తాయి.  


1952లో, కడప లో, ఒక ఫేక్షనిస్ట్ వ్యవస్థలో ఉన్న పెద్ద రైతు కుటుంబంలో పుడతాడు. తండ్రికి ఇద్దరు భార్యలు. ఇతను రెండో భార్య కొడుకు. ఇతనంటేనే తండ్రికి ఎక్కువిష్టం అని మిగిలినవాళ్ళ భావన, కుటుంబ కలహాలు. ఇవి ఉన్నప్పటికీ ఇద్దరి తల్లుల పిల్లలూ, ముఖ్యంగా అతని అందరు అక్కచెల్లెళ్ళూ అతన్నెప్పుడూ ప్రేమగానే చూసేవాళ్ళు. 

మిగిల్న వాళ్ళు పురిగొల్పడం వల్ల, తరవాత వ్యాధిగ్రస్తుడైన తనని ఇబ్బంది పెట్టిన తమ్ముడు (పెద్ద భార్య కొడుకు) కూడా, అన్న దుస్థితి చూసి చలించిపోయి, అతని మీద కేసు పెట్టినందుకు ఏడిచేస్తాడు. [అయితే ఈ కేసు వల్లనే మల్లారెడ్డి లా చదువుకుని, న్యాయవాది అవుతాడు]    

గుర్రం పై తిరిగే తండ్రి, తనని కూడా అప్పుడప్పుడూ తీసికెళ్ళి తమ 'జమీ' నంతా చూపించడం, వగైరాల వల్ల, మల్లా రెడ్డికి గుర్రం అంటే ప్రాణం. కానీ తండ్రి ఎప్పుడూ సొంతానికి గుర్రాన్ని ఎప్పుడూ ఇవ్వలేదు కొడుక్కు.  తండ్రి వెంట గ్రామాలు తిరుగుతున్నప్పుడే,   మొట్ట మొదటి సారి అప్పుడప్పుడే వస్తున్న రైలు నీ, ఎలక్ట్రిక్ బల్బు ని చూస్తాడు.  

అలా సాఫీగా సాగుతున్న జీవితంలో చదువు విషయంలో పెద్దలు తెలిసీ తెలియకుండా తీసుకునే నిర్ణయాలు శాపంగా మారుతాయి.  చిన్నవాడిని ఎందుకనో పెద్ద క్లాసులో బలవంతంగా చేరుస్తారు. వాడు, నేర్చుకోలేక, చదువు అందుకోలేక, మానలేక, ఎదుర్కొన్న వొత్తిడి, తరవాత ఇంగ్లీషు చదవలేక ఎదుర్కొన్న బాధ, ఇవన్నీ కుంగదీసినా ఎలాగో గట్టెక్కి, పెద్ద చదువులకు ఊరొదిలి పోవాల్సి రావడం, పట్నాలలో, నగరాలలో ఎదుర్కొన్న వింత పరిస్థితులు అతన్ని కుంగదీస్తాయి.

కొత్త స్నేహాలు, మనుషులు, చూసిన వివిధ దౌర్బల్యాలు, బలాలు, అతన్ని ఆదరించిన స్నేహాలు, మానవత్వం చూపిన మనుషులూ, ఇవన్నీ రచయితకు పేరు పేరునా గుర్తుండడం, చాలా మంది వ్యక్తులతో చాలా రోజులు, ఇంత వ్యాధి లో కూడా నిలుపుకున్న స్నేహం, చాలా ఆశ్చర్యం కలిగిస్తాయి. ఎన్ని గాఢమైన ముద్రలు ఇవి ? మనం చేసే పనులూ, మాటాడే మాటలూ కొందరికి ఎంత గుర్తుంటాయో, వారిని ఎంత ప్రభావితం చేస్తాయో, మనం జీవితం లో ఎంత జాగ్రత్త గా మసులుకోవాలో చెప్తాయి.   


చిన్న వయసులో మల్లారెడ్డి  వాళ్ళింట్లో, గాదెలు (వెదురుతో చేసినవి), ఖర్దనాలు (రాతి గాదెలు) లో పంట దాచుకునేవారు. పాడి ఆవులు ఇంట్లోనే కట్టేసి ఉండేవి. వాటి వల్ల ఈగలు, రొచ్చు తో ఇంటి లోపలి పరిసరాలే అపరిశుభ్రంగా ఉండేవి. కుటుంబసభ్యులు, ముఖ్యంగా పిల్లలూ తరచూ జబ్బు పడుతుండేవారు.  సంతానం ఎక్కువ కావడాన, చిన్న పిల్లల్ని ఎవరో ఒక అవ్వలాంటి పనిమనిషి సాయంతో పెంచేవారు.  ఆవిడే వీళ్ళని ఆదరించి, శుభ్రం చేసి, భోజనం, ఆప్యాయతా పంచి పెట్టేది. 

మల్లరెడ్డి కుటుంబం పెద్దగా చదువు సంధ్యలు ఉన్న బాక్ గ్రౌండ్ నుండీ రాకపోయినా, అతని అక్క చెల్లెళ్లు చదువుకున్నారు.  మానసిక వైద్యం గురించి అవగాహన లేని తండ్రి, ఎంత ముతక మనిషైనా, డబ్బు పిచ్చి ఉన్న వాడైనా కూడా, బెంగళూరు తీసికెళ్ళి, ఒక ప్రముఖ మానసిక వైద్యుడి దగ్గరే కొడుక్కి వైద్యం ఇప్పించాడే తప్ప, దయ్యాలూ, మంత్రాలూ, తంత్రాలూ, తాయెత్తులూ అంటూ కాలయాపన చెయ్యలేదు. ప్రతి సారీ కోర్సు పూర్తయ్యేదాకా కొడుకు వెంబడే ఉండి వైద్యం చేయిస్తూ, కనిపెట్టుకుని ఉండేవారు. 

చదువు చెప్పిస్తూ, డాక్టర్ చేద్దామనుకుని, డొనేషన్ కట్టడానికి ముందుకు వచ్చి కూడా,   కొడుకు కు ఇష్టం లేదని  బలవంతపెట్టలేదు. చెట్టంత కొడుకు పిచ్చివాడై దేశం మీద పడి, అపరిశుభ్రంగా, ఆకలి తో, బలహీనతతో, అనారోగ్యంతో పరుగులు పెడుతూంటే, ఆఖర్న ఆత్మహత్యా యత్నం చేసినప్పుడు, వైద్యం ఇప్పించేవాడు.  నయమయిందీ అనుకున్నాక ఉద్యోగానికి విదేశం పంపి, సంబంధం చూసి, అతనికి పెళ్ళి కూడా చేసాడు. 


అయితే అల్జీరియా లో అక్కా బావా చూపించిన ఉద్యోగం చేసేందుకు వెళ్ళిన మల్లారెడ్డి, అక్కడి శీతాకాలంలో, తరగని పొద్దూ, నిరాదరించే చల్లదనం,  ఒంటరితనం వల్ల  డిప్రెషన్ బౌట్ లను మళ్ళీ ఎదుర్కోవడం, మందులను సరిపడా తీసుకుని వెళ్ళకపోవడం వల్ల చికిత్స అందక, మళ్ళీ తీవ్ర బాధలు ఎదుర్కొని, ఇండియా అంటూ తిరిగొస్తే, మరిక వెళ్ళేది లేదని నిర్ణయించుకుంటాడు. 

అలా పెళ్ళి కుదురాక దేశానికి వచ్చిన అబ్బాయి, తిరిగి ఉద్యోగానికి విదేశం వెళ్ళనని, ఇక్కడే ఉంటానని భీష్మించుకోవడం తండ్రికి నచ్చదు. అప్పటి నుంచీ తల్లితండ్రులు, అతని భార్య  ఉమ ప్రోద్బలంతో ఈ నిర్ణయం తీసుకుని ఉంటాడని ఆమె  మీద అలిగి, కొడుక్కు దూరమవుతారు. ఎందుకంటే ఆ రోజుల్లో విదేశాల్లో ఉద్యోగం అంటే, అప్పట్లో  ఎంతో గొప్ప విషయం.  


పెళ్ళయ్యాక, భార్యకు తన వ్యాధి విషయం చెప్పినా, ఆమె పెద్దగా బాధపడదు. నయమయిందనే అనుకుంటుంది. కానీ మందులు తీసుకోవడంలో నిర్లక్షం, తగ్గింది కదా అని మందులు వేసుకోవడం మానేయడం వగైరాల వల్ల, ఎపిసోడ్ లు తిరగబెట్టేవి. వ్యాధి తీవ్రత, అతన్ని ఉద్యోగం చేసుకోనివ్వలేదు. భార్య ని అనుమానించేలా చేసింది, పిల్లల్ని భార్యే ఎలానో టీచర్ ఉద్యోగం చేసి పెంచుకోవాల్సి వచ్చింది. 


విపరీతమైన  సిగరెట్ అలవాటు, వ్యాధి ముదరడం వల్ల ఏదీ చెయ్యలేక, (రెండోసారి) ఆత్మహత్యా యత్నం చెయ్యడం, వగైరాలతో అందరినీ తీవ్రంగా ఇబ్బంది పెట్టినా భార్యా, ఆమె కుటుంబ సభ్యులూ ఎంతో మానవత్వం తో అతన్ని బ్రతికించుకుంటారు. వైద్యం ఇప్పిస్తారు. అండగా నిలుస్తారు.  నిజానికి వ్యాధి విషయం దాచి  పెళ్ళి చేసుకున్నందుకు అతను ఎంతగానో బాధపడతాడు కూడా. కానీ చెపితే అతనికి పిచ్చివాడని ముద్రవేసి పిల్లనివ్వరేమో అని తల్లితండ్రుల బెంగ మరి.  


మొదటి నుండీ అతనికి  వైద్యం చేసిన డాక్టర్ కూడా మల్లారెడ్డిని  సోదరుడిలా చూసుకుంటాడు. సిగరెట్ మానలేని ఈ మనిషిని ఆ దేవుడి లాంటి డాక్టర్ తీవ్రంగా మందలించడంతో ఇతను చలించి, అతి ప్రయత్నం మీద మాని, షేక్ హాండ్ ఇచ్చేందుకు వెళ్ళీనప్పుడు, ఎంత ప్రేమతో కౌగిలించుకుంటాడో తన పేషెంట్ ను!   

బహుశా మానసిక వ్యాధి ఒక మనిషి ని ఎంత  చిత్రవధ  చేస్తుందో ఎన్నో కేసుల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసినందునేమో ఆ డాక్టర్ కి తన పేషెంట్ మీద ఆ ఆదరం.   కానీ అనారోగ్యంతో ఆ డాక్టరు మరణించడం మల్లారెడ్డి గారి జీవితంలో మరో పెద్ద విషాదం. కానీ చికిత్స పట్ల ఆ డాక్టర్ పట్టుదల గుర్తు తెచ్చుకుని, క్రమశిక్షణ తో ఆ కోర్సుల్ని కంటిన్యూ చెయ్యగలుగుతాడు ఆయన. 

ఈ ఆటోబయాగ్రఫీ అంతా పెద్ద రోలర్ కోస్టర్ రైడ్. ఎన్ని జ్ఞాపకాలో, ఎన్ని పాత్రలో. ఎన్ని సాయాలో. మానవత్వం బ్రతికే ఉందని, "ఆశ" అనేది,  ఎప్పటికీ ఉందనీ బుజ్జగింపో.  మానసిక రోగి జీవితం అంతా  ఎంత పెద్ద యుద్ధమో,  ఆదరించే కుటుంబసభ్యులూ, స్నేహితులూ - ఎంతెంత యోధులో చెప్తుంది. కుటుంబ కలహాలు కూడా ఎంత ఎవాయిడబుల్ చిన్న చిన్న పట్టింపులవల్ల మొదలవుతాయో, వాటి వల్ల మనుషులకెంత నష్టమో కూడా చెప్తారు. 

ఈ పుస్తకం, మొదట రాసిన ఇంగ్లీష్ పుస్తకానికి 'అనువాదం' కాదు. ఆ ఇంగ్లీష్ పుస్తకం రాయడానికి, 15 గంటల ముప్పయి నిముషాలే పట్టింది. దాని తెలుగు అనువాదం కూడా ఈయనే చేసారు. ఈ పుస్తకం తను ట్రీట్ మెంట్ చేయించుకున్న క్లినిక్ లో వస్తూండే పేషెంట్లకు పనికొస్తుందని, అవగాహన కోసం రాసినదే. ఈ పుస్తకాన్ని తన డాక్టర్ గారికి అందిస్తే,  ఆయన ఈ ఆత్మకథ ని చదివి మెచ్చుకుని ఎంతగానో ప్రోత్సహించారు. అయినా కొంత అస్పష్టతను తగ్గించేందుకు ఈ మూడో వెర్షన్ ను మొత్తం తెలుగులో 'తిరగ'రాసారు. 'సూర్య' అనే కలంపేరు వద్దని, సొంతపేరునే వాడమని పబ్లిషర్ సూచిస్తే, ధైర్యంగా సొంత పేరుతో ఈ పుస్తకాన్ని తీసుకొచ్చారు.  ఈ 'రాయడం', తన గుండె మీద బరువుని తగ్గించడమే కాకుండా, తనలాంటి ఘోర యుద్ధం చేసే రోగులకు ధైర్యం ఇస్తుందని నమ్మి ఈ ప్రయత్నం చేసారు. 'మానసిక రోగం మనకి రాదు!' అని గుండె మీద చెయ్యేసుకుని ఇది మన జబ్బు కాదు అని తోసిపారేయకూడదు ఎవరైనా. 

ఈ డిప్రషన్, ఆత్రుత, ఆందోళన, ఇవన్నీ ఎందరిని ఆత్మ హత్యలకు ప్రేరేపిస్తున్నాయో మనకు తెలుసు.  ఆయా వ్యక్తులకు ఆత్మీయతా, ఆదరణా,  కరువయ్యి ఈ పనులు చేస్తున్నట్టు సాధారణంగా అనుకుంటాము మనం. కానీ వారిని వేధిస్తున్నమానసిక వ్యాధిని గుర్తించలేము. 

ఆత్మహత్యా యత్నంలో  విఫలమైన మనిషి బ్రతికితే కొన్నాళ్ళ కౌన్సిలింగ్ ఇచ్చి వదిలేస్తామేమో. కానీ దానికి కారణం అయిన  వ్యాధి ని గుర్తించేందుకు ఏమి చెయ్యాలో మనకు తెలీదు. 

ఇదే 'హైద్రబాద్ బుక్ ట్రస్ట్",  డాక్టర్ ఆలూరి విజయలక్ష్మి గారు అనువదించిన  "మానసిక వైద్యులు లేని చోట " అంటూ మానసిక వ్యాధుల గురించి ఒక గైడ్ లాంటి చాలా మంచి పుస్తకం ప్రచురించింది.  మిగిలిన ఏ ప్రచురణ సంస్థలు  ఇలాంటి బాధ్యతా యుతమైన పనులు చేస్తాయో నాకు తెలీదు.  





ఇప్పుడు షుగర్, బీపీ ల లాగా, క్లినికల్ డిప్రషన్, పెద్దల్లో 'ఆల్జీమర్స్ డిసీస్' సాధారణం అవుతున్నాయి. నలభై దాటితే డిమెన్షియా వచ్చే అవకాశాలున్నాయి. వీటిల్లో కొన్ని ప్రాణాలు తీసే జబ్బులు. వాటి తీవ్రత మనకు తెలుసా ?  మతిమరుపుతో  రోజురోజుకూ ఆరోగ్యం దిగజారుతూ, బాధపడే వృద్ధుల్ని చూసుకునే కుటుంబ సభ్యులు, స్పెషల్ చిల్డ్రన్ ని కన్న తల్లిదండృలూ అనుభవించే మానసిక ఒత్తిడి మనకు తెలుస్తుందా ?  ఇవన్నీ తప్పకుండా చదివి తెలుసుకోవాల్సిన విషయాలు. 

ఇంత కథ చెప్పేసానని అనుకోవద్దు. "నిజ జీవిత కథ కదా, ఏముంది లే" అనుకోవచ్చు. 'నిజమే' 'కల్పన' కన్న ఎక్కువ ఆశ్చర్యకరం!!  ఈ మనిషి మానసిక దృఢత్వం ఎలా సాధించుకుని, ఎక్కువ తక్కువలు లేకుండా, జీవితం పట్ల కృతజ్ఞతా భావంతో ఎంత పాసిటివ్ గా ఈ పుస్తకం  రాసాడో తెలుసుకోవాలంటే చదవాలి. ఏకబిగిన చదివించి చాలా సంతృప్తి నిచ్చిన పుస్తకం ఇది.  నిజంగానే ఓడి గెలిచిన మనిషి కథ ఇది.