అరుంధతీ రాయ్ తన జీవితం గురించి సమగ్రంగా రాసుకున్న memoir, ముఖ్యంగా తన తల్లి తో తనకున్న సంక్లిష్ఠ అనుబంధాన్ని గురించి నెమరేసుకున్న పుస్తకం. ఈ పుస్తకం ఒక పాత తరం షీరో గురించి ఆమె కూతురు, ఈనాటి షీరో చెప్పుకున్న "ఆత్మ" కథ. పుస్తకం 2025 లో ప్రచురితమైంది. ఈ తరానికి తగినట్టు "పుస్తకం లో ఏ భాగమూ ఎక్కడా కృత్రిమ మేథ సాంకేతికత / వ్యవస్థల తాలూకూ తర్ఫీదు కి అంటూ ఉపయోగించడానికి అస్సలు వీల్లేదు" అని రాసుకున్న పుస్తకం. ఆ నిక్కచ్చితనం, ముందుచూపు, నైతికతా, తాము నమ్మిన వాటి గురించి మొండిగా ఉండగలగడం, పోరాడాల్సి‌వస్తే ఎన్నాళ్ళు పట్టినా పోరాడడానికి సిద్ధపడటం వీరి ప్రత్యేకత. అసలు సమస్యలు ఒక కార్నర్ కి మనిషిని తోసేయగలవు. అదేవిధంగా, మామూలు మనిషికి కొన్ని సమస్యలు ఎంత ధైర్యాన్నిస్తాయో - ఈ పుస్తకం చదివితే తెలుస్తుంది.
అరుంధతీ రాయ్ తల్లి మేరీ రాయ్, ఓ టీచర్. Education లో గా పట్టా తప్ప ఆస్తిపాస్తులు ఏమీ లేని మహిళ. తాగుబోతు భర్తని విడిచిపెట్టి, ఇద్దరు పిల్లల్ని పెంచుకొచ్చి, సామాజికంగా ఓ ఒంటరి మహిళ పడాల్సిన కష్టాలన్నిటిని పడి, ఆర్ధిక, సామాజిక, కుటుంబ, ఆరోగ్య ఇబ్బందులన్నిటితో యుద్ధం చేస్తూ, పులి లా పోరాడి గెలిచిన మనిషి. పరిస్థితులు ఎంత ఘోరంగా మారినా, తట్టుకుని నిలబడటం వల్ల, ఆవిడ ఉక్కు మనిషి లా తయారవుతుంది. అరుంధతి దీ, మేరీ రాయ్ లది చాలా క్లిష్టమైన బంధం. తల్లీ పిల్లల మధ్య ఉండాలిసిన మమతానురాగాల కన్నా, ఇంకేవో చెప్పలేని కాంప్లెక్స్ అనుబంధం ఉంటుంది.
మేరీ రాయ్ తండ్రి ఒక ఎంటమాలజిస్ట్. కీటక శాస్త్రవేత్త. ఆమె భర్త మికీ రాయ్ అసాం టీ ఎస్టేట్ లో పని చేస్తుండేవాడు. మికీ రాయ్ తండ్రి, ప్రణయ్ రాయ్ కి కూడా తాత. అలా, అరుంధతీ, ప్రణయ్ రాయ్ లు కజిన్లు. ఈ తాత, బాక్సర్. కానీ రచయిత్రి బేరీజు ప్రకారం, టెంపర్మెంట్ విషయానికొస్తే, ఎంటమాలజిస్టు తాత అత్యంత నిర్దయుడు. బాక్సర్ తాత సున్నిత హృదయుడూ గా మిగుల్తారు. ఈ ఎంటమాలజిస్ట్ తాత భార్య, అంటే, మేరీ రాయ్ తల్లి అత్భుతమైన వయొలెనిస్ట్. ఆమె ప్రతిభ అంటే అతనికి అసూయ. భార్య ని కొట్టడం అతనికి అలవాటు. ఒకసారి కోపంతో ఆవిడ తల పగలగొడతాడు ఈ "ఎంటమాలజిస్టు" . ఇలా ఈ రాక్షసుడి కి పుట్టడాన మేరీ రాయ్, తనని ప్రపోస్ చేసిన మొదటి మనిషిని గబ గబా పెళ్ళాడి ఇంటి నుండీ దూరం వెళిపోతుంది. అలా మికీ రాయ్, మేరీ లు ఒక జంట అవుతారు. కానీ అత్యంత పెర్ఫెక్షనిస్ట్ భార్య కి, పూర్తి భిన్న వ్యక్తిత్వం ఉన్న ఆ భర్తకీ సరిపోక విడిపోతారు. మేరీ రాయ్ ఇద్దరు చిన్న పిలలతో ఒంటరిగా మిగులుతుంది.
ఆస్థమాతో, ఆర్ధిక అభద్రత తో పోరాడుతూ ఊటీ లో తన తండ్రి బంగళా కి పిల్లల్ని తీసుకుని చేరుతుంది. అక్కడికి ఆవిడ సోదరుడొచ్చి, ట్రావెంకూరు చట్టాల ప్రకారం సిరియన్ క్రిస్టియన్ ఆడ పిల్లలకి, తండ్రి ఆస్థిలో హక్కు లేదనీ, ఇల్లు ఖాళీ చేయమనీ కూచుంటాడు. ఆ గొడవ జరిగే అప్పటికి, వాళ్ళు తమిళనాడు లో ఉండటాన అక్కడ కేరళ చట్టాలు చెల్లక బ్రతికిపోతుంది. తిరిగి కొన్నాళ్ళకు, అక్కడి చల్లని వాతావరణం తన ఆరోగ్యానికి పడక కొట్టాయం కు మారుతుంది. కొట్టాయం లో పుట్టిల్లు చేరి, అక్కడ ఇంకో మిషనరీ మహిళ సాయంతో అద్దె భవనం లో ఓ చిన్న స్కూలుని తెరిచి, దాన్ని చక్కటి రూపానికి తీసుకొస్తుంది. కేరళ లో సిరియన్ క్రిస్టియన్ ల లో ఉండే వారసత్వ విధానం మీద సుప్రీం కోర్ట్ లో పోరాడి గెలిచిన ఏక్టివిస్టు. ఒక విద్యా వేత్త గా, ఫెమినిస్ట్ గా కేరళ లో మంచి ముద్ర వేసిన విజేత గా నిలుస్తుంది. సమాజంలో మంచి పేరు, గౌరవం సంపాదించుకుంటుంది.
అలాంటి సింహానికి పుట్టడం, అరుంధతీ, ఆమె అన్న ఎల్ ఎస్ కే రాయ్ (LKS Roy) లు చేసుకున్న ప్రారబ్ధం, పుణ్యమూ. మేరీ రాయ్ కు తీవ్రమైన ఆస్థమా ఉండటం వల్ల స్టెరాయిడ్స్ విపరీతంగా వాడాల్సొస్తుంది. ఆ ప్రభావం వల్లనేమో ఆమెకు విపరీతమైన టెంపర్, కోపం, అసహనం. ఎవరి మీద కోపమొచ్చినా, పిల్లలు బలవ్వాల్సిందే. ఆవిడకి విడిచిపెట్టేసిన భర్త మీదో, చిన్నతనంలో నిష్కారణంగా తనని చావ బాదుతుండిన తండ్రి పట్లో, ఆస్తి దక్కనీకుండా తనని తండ్రి ఇంట్లోంచీ వెళ్ళగొట్టాడని తన సోదరుడి మీదనో ఉన్న కోపం, అసలు పురుషుల మీద ఉన్న కోపమంతా తన కొడుకు మీద చూపించేది.
అరుంధతీ, ఆమె అన్నా, తల్లి తామిద్దరిలో ఎవరి మీద ఎక్కువ కోపం చూపించేదా అని చర్చించుకునే వాళ్ళు. పిల్లల్ని చాలా స్ట్రిక్ట్ గా పెంచుతుంది. ఎంత స్ట్రిక్ట్ గా అంటే, ఇద్దరూ తల్లితో విసిగిపోయి, బెదిరిపోయి, భయపడిపోయి, పెరిగారు. అరుంధతి జ్ఞాపకాలలో ఒక సారి టీచర్ అయిన తల్లి అన్నకి ఏవరేజ్ మార్కులొచ్చినందుకు బెత్తం విరిగేలా కొట్టడం ఉంటుంది. అరుంధతి ని ఎన్నోసారులు ఉన్న పళాన, నడి రోడ్డు మీద, కారు లోంచి దింపేయడం, ఇంట్లోంటి కొన్ని వందల సార్లు గెట్ అవుట్ అనడం, ఎన్నో సారులు నువ్వు నా మెడకి కట్టిన గుది బండవి అనడం, ఆవేశం మితిమీరినపుడు తల్లికి వచ్చే ఆస్థమా ఎటాక్ లు, వాటికి తానే కారణం అని ఈమె గిల్ట్ తో కుమిలిపోయేలా చేయడం, తన కోర్ బాల్య జ్ఞాపకాలు. అయినా "మేరీ రాయ్" అంతటి మేరీ రాయ్ అనే తన తల్లిని ప్రేమిస్తూ, బ్రతికిన అన్నా చెల్లెళ్ళ కథ ఇది.
తల్లి ని, ఆమె తిట్లనీ భరించలేక 17 యేళ్ళ వయసులో ఇల్లు విడిచిపెట్టి ఢిల్లీ వచ్చి, అక్కడ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్కిటెక్చర్ లో చేరి, చదువు పూర్తి చేసి, జీవితాన్ని కూడా చదివి, చిన్న చిన్న ఉద్యోగాలు చేసి, తన మొదటి ప్రేమికుడు, స్వీట్ హార్ట్, కాలేజ్ సీనియర్ ని పెళ్ళి చేసుకుని, గోవా వెళ్ళి, అక్కడ అస్సలు కట్టిపోత జీవితంలో ఇమడలేక, వివాహాన్ని ముగించుకుని, మళ్ళీ డిల్లీ వచ్చి, మళ్ళీ జీవితాన్ని స్క్రాప్ నుంచీ మొదలు పెట్టి, ఎందరో స్నేహితుల్ని సంపాదించుకుని, అప్పటికే పెళ్ళయి పిల్లలున్న ఒక సినిమా దర్శకుడిని (Pradip Krishen) కలిసి, అతని సినిమా లో నటించి, అతన్ని ప్రేమించి.. అతనితో, అతని కుటుంబంతో, పిల్లలతో, కుక్కలతో సహజీవనం చేసి, తనతో కలిసి కొన్ని సినిమాలకు స్క్రిప్టులు రాసి, కొన్ని డాక్యుమెంటరీలకు పని చేసి, గాడ్ ఆఫ్ స్మాల్ థింగ్స్ రాసి, బుకర్ గెలుచుకుంది. ఈ ప్రైజ్ ఆమె జీవితానికి స్థిరత్వాన్ని తీసుకొచ్చింది. బుకర్ గెలుచుకున్నాక తను చేసిన మొట్టమొదటి కాల్ తల్లికే. అప్పటికే మేరీ రాయ్ ప్రత్యక్ష ప్రసారం టీవీలో చూస్తూండడం వల్ల, ఆమె కూతుర్ని, తన బేబీ గర్ల్ ని మెచ్చుకుంటుంది. ఒకే ఒక్క మాట. అరుంధతి ఆత్మని నిలబెట్టిన మాట. తల్లి బహుశా తనని మొట్ట మొదటిసారి మనస్పూర్థిగా మెచ్చుకుని దాన్ని బయటకు వ్యక్తపరిచిన సందర్భం. బుకర్ ప్రైజ్ మనీ, ఆ తరవాత ఏటా వచ్చే రాయల్టీలతో తన జీవితాన్నే కాకుండా తను నమ్మిన ప్రతి విషయంతోనూ, మనిషి తోనూ, పని తోనూ ఆ సొమ్ముని పంచుకుని - తక్కువలో తక్కువ మినిమం ఖర్చుతో బ్రతకడం అలవాటయిన తనకు అక్కర్లేని సొమ్ముని సమాజానికే తిరిగి ఇచ్చేసింది చాలా సార్లు.
బుకర్ ఇచ్చిన గుర్తింపు, డబ్బు ఆమె జీవితం మీద ఒక గ్రిప్ ని తీసుకొచ్చాయి. అదే లేకపోతే ఏ లోయల్లోకో జారిపోకుండా పట్టుకునేందుకు కూడా కావల్సిన స్నేహితులు ఉన్నారు. వాళ్ళు "థాంగ్ గాడ్ మనకి డబ్బొచ్చింది" అనుకున్నారు. అదే ఆమె కుటుంబం. మేరీ, మీకీ రాయ్ ల 'చెడ్డ' పేరెంటింగ్ వల్ల దొరికిన గాడ్ గివెన్ కుటుంబం. జీవితం లో, అరుంధతి సంపాదించుకున్న స్నేహితులని చూస్తే బాగా అనిపిస్తుంది. అదీ ఆమె జీవితం. మేరీ రాయ్ పెట్టే మానసిక హింస, అవమానాల నుండీ, బెదిరింపుల నుండీ నుండి పారిపోయి రావడం వల్ల అబ్బిన స్వతంత్ర ఆలోచనా విధానం వల్ల భయపడినా, గట్టిగా నిలవడం అరుంధతికి వంటబట్టాయి.
అందుకే ఆస్థమా తో ఎన్నో సార్లు ఇక తల్లి ఊపిరి ఆగిపోతుందేమో అని భయపడుతూ, ఆమెకు ఓ ఊపిరి తీసుకునే అవయవం గా, (Organ daughter) తనని తాను ఊహించుకునే కూతురు కూడా, తల్లి మెచ్చుకునే లా సాహిత్యంలో విజయాన్ని సాధించింది. God of Small Things లో అమ్మూ పాత్రని సృష్టించింది. అసలు రచయిత్రి ని అవుతానని అనుకోనే లేదు ఆమె.
ఆమెతో కలిసి పలు సినిమా ప్రాజెక్టులలో పని చేసిన తరవాత, ఆమె రాతల్లో స్పార్క్ ని కనిపెట్టి, ఆమె తనకు తరచూ రాసే ప్రేమ లేఖల్లో సౌందర్యాన్ని చూసి మెచ్చుకుంటూ, ఆమెను సాహిత్యం వైపు మళ్ళించినది, ఆమె రెండో భర్త ప్రదీప్. అరుంధతి అందమైన వచనం కట్టి పడేస్తుంది. విషాదంలో లాజిక్, హాస్యం, నిస్పృహ అన్నీ కనిపిస్తాయి. ఆమె రాసిన వ్యాసాలూ, రాసిన రెండే రెండు నవలలు, నటించిన రెండే రెండు సినిమాలూ, ఆమె రాసిన వ్యాసాలూ చదివినవాళ్ళకు తప్ప కాంటెక్స్ట్ తెలీని వాళ్ళకి కూడా అర్ధం అయే లా రాసిన పుస్తకం. చదివిన వాళ్ళు ఎంజాయ్ చేస్తారు.
జీవితం లో ఇంకా సక్సెస్ రాకమునుపే ఇరవైలలో తండ్రి మళ్ళీ ఈ పిల్లలిద్దరి జీవితాల్లోకీ వస్తాడు. ఈ మత్తు మనిషి ని వెతుక్కుంటూ పెద్దవాడయిన అన్న అతన్ని కలకత్తాలో కనుగొంటాడు. ఆయన అక్కడ ఠికాణీ లేక ఢిల్లీ వచ్చేస్తాడు. పిల్లలు అతని జీవిత చరమాంకంలో తాగుడు వల్ల వచ్చిన అనారోగ్యానికి వైద్యం చేయిస్తారు. ఆయన చనిపోతాడు. అదే సమయంలో తల్లి కూడా విపరీతంగా జబ్బు పడుతుంది. అయినా ఆవిడ మాత్రం గట్టెక్కి, ఇంకో 15 యేళ్ళు బ్రతికి, ప్రశాంతంగా తన ఇంట్లోనే కళ్ళు మూస్తుంది. మేరీ రాయ్ మరణం తో నే పుస్తకం మొదలవుతుంది. తల్లిదండ్రులు వృద్ధాప్యంలో / అనారోగ్యంతో ఉన్న వాళ్ళయితే ఈ పుస్తకం చదివి అసలు ఓర్చుకోలేరేమో. తమ సాధారణ వృత్తి జీవితాన్ని పక్కన పెట్టి పెద్దవాళ్ళని చూసుకోవాల్సిన పిల్లల బాధ, అనుభవిస్తే గానీ గానీ బోధపడదు.
అరుంధతీ రాయ్ స్వతంత్ర భావాలు చాలా కాంట్రవర్సరీ, ఇప్పటి భాషలో ఏంటీ నేషనల్ !!! ఆమె మనసు కష్మీరు యువత కష్టాలకూ, ఉగ్రవాదులని ముద్ర వేయబడి చంపేయబడే సామాన్యుల కష్టాలకూ, నక్సల్ వాదులూ, మావోయిస్టుల హత్యలకూ, చలించిపోతుంది. ఆమె మొట్ట మొదటి అర్బన్ నక్సల్. కొన్ని వితండవాదాలు కూడా చేస్తుంది. బోరు కొట్టించే వ్యాసాలూ, స్నిపెట్ లూ రాస్తుంది. అయినా ప్రపంచ వ్యాప్తంగా అరుంధతి చెప్పే మాటలని పట్టించుకునే అభిమానులు ఉన్నారు. బీజేపీ ని రాజకీయంగా ఎదిరించేందుకు, కేవలం ఎన్నికలలో గెలిచేందుకు హడావిడిగా, అఫ్సల్ గురు ని, కనీసం కుటుంబసభ్యులకు తెలీకుండా ఉరి తీసింది కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం. సాయి బాబా ని అరెస్ట్ చేసింది. అయినా మోదీ ప్రభంజనం ముందు నిలవలేకపోయింది అంటుంది అరుంధతి.
మేరీ రాయ్ ధాటి - కోపం, ధైర్యం, విసురూ ఈమెలోనూ ఉన్నాయి కనుకనే, అటు కాంగ్రెస్ నీ, ఇటు మోదీ నీ, అద్వానీ ని, ఫూలన్ దేవి మీద సినిమా తీసి, ఆమె జీవితాన్ని అమ్ముకుని పేరు గడించిన శేఖర్ కపూర్ నీ, అదానీ ని, నర్మదా ప్రాజెక్టునీ, కశ్మీరు దమనకాండలనీ, ఎండగట్టింది. కేవలం మోదీ, భాజపా వ్యతిరేకతే కాకుండా, కాంగ్రెస్ విధానాలని కూడా నిష్పక్షపాతంగా విమర్శించింది అరుంధతీ రాయ్. ఏ ప్రభుత్వం అధికారంలో ఉన్నా, దానికి అయిష్టురాలుగానే ఉంది. రాజకీయ వ్యాపార దురహంకారుల దాడులకూ, న్యాయ పరమైన చిక్కులకూ గురయింది. ఆ వ్యవహారాలలో తన రెండో భర్త కుటుంబం అవస్థలు పడకూడదని ఆ పెళ్ళినీ ముగించింది. కానీ తన జీవితం అంతా కొత్త కొత్త గా స్నేహాలను గెలుచుకుంటూనే ఉంది. తనని చెడ్డగా ట్రీట్ చేసినవాళ్ళందిరికీ ఆఖరి దాకా దన్నుగా నిలిచింది. ఇవన్నీ మేరీ రాయ్ ద్వారానే అబ్బటం వల్ల, తల్లికో ప్రేమ కానుక గా ఈ పుస్తకాన్ని రాసుకుంది. మేరీ రాయ్ ఆఖరి రోజులలో, వీళ్ళిద్దరి మధ్యా ఇంటరాక్షన్ కు కొన్ని చోట్ల కళ్ళలో నీళ్ళు తిరుగుతాయి. ఇద్దరూ రాక్ స్టార్లు.
ఆర్తులూ, ఆపన్నులూ అని వేరే ఎవరో ఉండరు. అధికారం కోసం, రాజకీయాల కోసం సమిధలయ్యే దురదృష్టవంతులు కొందరు ఉంటారు. వాళ్ళ పాయింట్ ఆఫ్ వ్యూ ని సమాజానికి చెప్పే నోరు కూడా కావాలి. అందుకే అరుంధతీ రాయ్ దేశానికి కావల్సిన అర్బన్ నక్సల్. ప్రతీ పుస్తకానికీ కొన్నేళ్ళు కేటాయించి, చాలా ఎలాబరేట్ గా రాయడం ఆమె పద్ధతి. మేరీ రాయ్ ని ఈ పుస్తకం తో ఎప్పటికీ సజీవంగా ఉంచేసింది. ఆమె చనిపోయాక, తల్లి గురించి కాస్త చెడ్డగా చెప్పడం తను చేస్తున్న ద్రోహమే.. కానీ తలీ కూతుళ్ళ అనుబంధాలలో ఇలాంటివి కూడా ఉంటాయి. తను ఒక రెబెల్ గా ఎదగడానికి తల్లి లాంటి రెబల్ ఎంత సాయపడిందో తలచుకోవద్దూ అని అనుకుంది.
మినిస్త్రీ ఆఫ్ అట్ మోస్ట్ హేపీ నెస్, గాడ్ ఆఫ్ స్మాల్ థింగ్స్ ల వాటిలో పాత్రలూ, అవి అలా రావడానికి నిజ జీవితంలో తనకి తారసిల్లిన మనుషులూ, అనుభవాల గురించి క్షుణ్ణంగా రాసింది. అవి ఆల్రెడీ చదివినవారికి, సినిమాలు ఒకటైనా చూసినవాళ్ళకీ ఈ పుస్తకం చదివేందుకు బావుంటుంది. నాకయితే నచ్చింది. కొన్ని relatable-by-all లైన్లు :
> One young man (inspiration to Velutha in GOST) who lived in Ayemenem but worked in Kottayam, became my most beloved friend. We spent a lot of time together. He made me a fishing rod out of culm of bamboo and showed me where to find the best earthworms to use as bait. He taught me to fish, he taught me to stay still and be quiet. He fried the tiny fish I caught and we ate them together as though we were feasting at a banquet. Had I been sixteen years old instead of six, who knows, if I got lucky, he might well have been mine. He was the kindest, most handsome man I had ever seen.
> Mrs Roy (as a teacher) made it her mission to disabuse boys of their seemingly God-given sense of entitlement. She turned them into considerate, respectful men, the kind the town had rarely seen. In a way, she liberated them too. She freed them of the burden of being what society taught men out to be. She raised generations of sweet men and sent them out into the world. What she did for her girl students, the spirit she instilled in them, was nothing short of revolutionary. She gave them spines, she gave them wings, she set them free. She bequeathed her unwavering attention and her stern love on them and they shone back at her.
> To get to work, I'd hire a bicycle for one rupee an hour. It oughtn't to have been an ordeal. Millions of working men in the city cycled long distances. For a woman, though, it was different. It involved being chased down, hooted at, ogled. My only other option was to submit to being molested twice a day in a crowded city bus. That, on top of everything else, used to make my mind shut down.
> In those early years most of my friends were men. Very straight men. Which is not the case now. It probably has to do with the fact that, at the time, girls my age were either still living with their parents or married and not living the vagrant life. And the off-grid others were living in the shadows. Today, its almost the opposite. The straight men are enfolded in home and marriage. Women who have had enough of that are breaking free. And the off-grid others are slowly but surely coming out. For people like me of the vagrant mentality, it is an excellent time for friendship. Friendship is the raft I sail on. Friendship is the pennant I fly.
> I was also caught in the flight path of the entertaining insults with which various sects and factions of communist parties denounce one another. That high-minded debate was necessary of course. But that forest was necessary too. Without the Naxalites, whatever anybody thought of them, there would be no forest.
Notes:
AI Training cant use the content
School established by Mary Roy
